ၶေႃႈသပ်းလႅင်း ဝိပတ်ႉသၼႃႇ/ထၢတ်ႈသီႇပိူင်
"သတ်ႉၸႃႇတုၵ်ႉၶ သၽႃႇဝတၼႂ်းတူဝ် ၵွၵ်းႁူဝ်တေႃႇတိၼ် လိၼ်ၼမ်ႉၽႆးလူမ်း ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ"
သၽႃႇဝၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း တႄႇဢဝ် ၸိၵ်းႁူဝ်တေႃႇပၢႆတိၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈလိၼ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉ ထၢတ်ႈၽႆးထၢတ်ႈလူမ်း (ပထဝီ၊ ဢႃပေႃ၊ တေꩡေႃ၊ ဝႃယေႃ) ထၢတ်ႈသီႇပိူင်ယဝ်ႉ။
ၵွၵ်းႁူဝ်တေႃႇတိၼ် ၸိၵ်းႁူဝ်တေႃႇပၢႆတိၼ်ႁဝ်း ပေႃးႁဝ်းသတိတူၺ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵဝ်မႂ်း ၶိင်းၼၢႆးယိင်းၸၢႆးသင်။ မၼ်းပဵၼ် သၽေႃးလိၼ် ပထဝီႇ၊ ပဵၼ်သၽေႃးၼမ်ႉ ဢႃႇပေႃး၊ သၽႃးၽႆး တေႇၸေႃး၊ သၽေႃးလူမ်း ဝႃႇယေႃး၊ ပဵၼ်ထၢတ်ႈသီႇပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈထၢတ်ႈသီႇပိူင်ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈၽႆးၼႆၵေႃႈ လိူတ်ႇယူႇ ၵတ်းယူႇ။ ထၢတ်ႈၼမ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁုတ်ႉယူႇၸိုမ်းယူႇ။ ထၢတ်ႈလိၼ်ၼႆၵေႃႈ ၵႅၼ်ယူႇဢူၼ်ႈယူႇ။ ထၢတ်ႈလူမ်းၼႆၵေႃႈ ၶဵင်ႈယူႇ၊ ၸၼ်ယူႇ၊ ဢီးယူႇ၊ ထွင်းယူႇ။ ဢၼ်ႁဝ်ႈၼင်ႈယူႇတင်ႈတုၵ်းသုၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈလူမ်းၵမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထၢတ်ႈလူမ်းဢမ်ႇၵမ်ႉဝႆႉၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸုၵ်း၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၼင်ႈသေ ႁဝ်းလူဝ်ႇလူမ်ႉပလိုၵ်ႉၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ႁဝ်းၼင်ႈသေ ဢဝ်တိၼ်ႁဝ်း သွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်သၽေႃးသင်လႃႇ? ပဵၼ်ထၢတ်ႈလိၼ်သမ်ႉၵမ်ႉဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ႁဝ်းၼင်ႈ ၼိူဝ်ပႅၼ်ႈဝႆႉၼႆႉ တူဝ်ႁဝ်းမႃးၼၵ်းတဵင်သႂ်ႇၼႆ ထၢတ်ႈလိၼ်ၵမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထၢတ်ႈလိၼ်ဢမ်ႇၵမ်ႉဝႆႉၵေႃႈ ပႅၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းလူဝ်ႇပင်းလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ ထၢတ်ႈၼမ်ႉၵေႃႈႁုတ်ႉဝႆႉ၊ ဢဝ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ သၽေႃးရုပ်ႈတြႃးၼၢမ်ႇတြႃးဢွၼ်ႇႁဝ်း ဢၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈတႃး ပလႃႇၸတႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇ ၸပ်းၵၼ်လႆႈလူး။ ထၢတ်ႈလူမ်းၼႆၵေႃႈ ၵမ်ႉပၼ်တူဝ်ႁဝ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းၵိူင်း ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းဢိူင်ႇဢၢင် ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းၸိူင်ႇၸၢင်။ လိၼ်ၼမ်ႉၾႆးလူမ်းၼႆ ပဵၼ်ထၢတ်ႈလူင်သီႇပႃးၼႆႉယဝ်ႉ။
"ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ" "ၶူမ်း"ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်ၶူမ်းယူဝ်း“။ ၶူမ်းလိတ်း“လွတ်း“ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉမၼ်းၼႄပၼ် သၽေႃးဢၼိတ်ႉၸ။ "ၵၢႆး"ၼႆ ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢႆးယူဝ်း“။ ၵၢႆးသွပ်ႉ“သႅပ်ႉ“၊ ၵၢႆးယွပ်း“ယႅပ်း“၊ သမ်ႉပေႃးတၢၼ်ႇႁဝ်း ဢိူၵ်ႇမူင်ႈၺႃးၵၢႆးၵၢပ်ႇၼႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူမ်း“ၵၢႆး“ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တြႃးယဝ်ႉ။ "သႅပ်ႇ"ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ သႅပ်ႇယူဝ်း“။ သတိသေတူၺ်းလိုၵ်ႉ“လႄႈ။ သႅပ်ႇၽိတ်ႉ“ၽွတ်ႉ“။ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈ သႅပ်ႇဝွတ်ႉ“ဝႅတ်ႉ“ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃးဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း လႅၵ်ႈ“လၢႆႈ“ ယဝ်ႉ။
"မႆႈ" ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈမႆႈယူဝ်း“။ မႆႈဝီႈ“ဝေႃႈ“ မႆႈဝၢတ်ႈ“။ ဢၼ်ဝႃႈ ဝီႈ“ဝေႃႈ“ဝၢတ်ႈ“ ဝႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵိရိယႃႇဝီသေႇသမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈမႆႈယူဝ်း“ၵူၺ်း။ မႆႈဝီႈ“ၼၼ်ႉ မၼ်းမႆႈသေၼိုင်ယွၵ်း“ယႅၵ်း“ယူႇ ၼၼ်ႉ ဢၼ်မႆႈၵေႃႈ မီႈသၽေႃးပဵၼ်လူႉၼႂ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ယႃႇပေတူၺ်းမႆႈ လၢႆ“ၵူၺ်း။ တူၺ်းၵႂႃႇၼႂ်းမႆႈၼၼ်ႉ မီးဢၼ်မႆႈဝီႈ“သေ မီးဢၼ်သၢၼ်ႈ ယွၵ်း“ယႅပ်း“ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵတ်းၼၼ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ထၢတ်ႈၽႆးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵတ်းၼႆၵေႃႈ မီးၵတ်း ငွၼ်း“ငႅၼ်း“။ ၼႂ်းၵတ်းၵေႃႈ သတိသေတူၺ်းလႃႈ ပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ယိပ်း“ယွပ်း“။ သၢၼ်ႈၽိၼ်း“ၽွၼ်း“ သၢၼ်ႈယိပ်း“ယွပ်း“ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶၼိၵၼိတ်ႉၸ ၶၼိၵမႃႇရၼယဝ်ႉ။ ၽွင်ဢွၼ်ႇၽွင်ဢိတ်း ပေႃးတၢၼ်ႇၶႆႈ မၢၵ်ႇလွတ်ႇ၊ တၢၼ်ႇၽွင်သၢႆးႁႅင်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ယွၵ်း“ယႅၵ်း“ဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉပိူၼ်ႈႁွင်ႉ သၽေႃးရုပ်ႈတြႃး ဝေႇတၼႃႇတြႃး ပဵၼ်“လူႉ“။
"ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ ႁိူဝ်ႇၼႆႈၸိုမ်းယွတ်ႇ" ဝႃႇ ယေႃႈၼင်ႈတြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ“။ ၶၢဝ်းၵတ်းၼႆၵေႃႈႁိူဝ်ႇၼႆႈၸိုမ်းယွတ်ႇ။ ႁိူဝ်ႇပေႃးပင်ႈဢိူဝ်ႈ။ ၸိုမ်းသေသမ်ႉပေႃးယွတ်ႉမႃးဢိူဝ်ႈ။ ၼႂ်းၶၼ်ႇထႃႇ ႁဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်သင်ထႅင်ႈၼႆ-
"တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ"ဝႃႇ တူၺ်းၸွမ်းၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ႁဝ်း ၽႃတိၼ်ၽႃႇမိုဝ်းႁဝ်း ပဵၼ်သင်မႃး "တူင်ႉ" မၢင်တီႈၵေႃႈတူင်ႉ"ၼိုင်"၊ "တွတ်ႇ" တွတ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၼိုင်ၼိုင်ႈၵမ်းၵူၺ်း။ တွတ်ႇၵပ်း“တၢမ်း“ ၵၼ်ၼၼ်ယဝ်ႉ။ "တူင်ႉ" ၼႆၵေႃႈ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၼိုင်ယွၵ်း“ယႅၵ်း“၊ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း "တွတ်ႇ"ၼႆၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈၼိုင် ယွၵ်း“ယႅၵ်း“ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း။ "ၼဵတ်း"ၼႆၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၼိုင်ႈ ယွၵ်း“ယႅၵ်ႉ“ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း။ "သၢၼ်ႈ" ၼႆၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၼိုင်ႈ ယွၵ်း“ယႅၵ်ႉ“ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း၊ "တူင်ႉတွတ်ႇ ၼဵတ်းသၢၼ်ႈ" ၼႆပွင်ႇဝႃႈ မၼ်းၼႄပၼ် သၽေႃးဢၼိတ်ႉၸ။ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈ "ပဵၼ်လူႉ" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်သၽေႃးတြႃးၼႂ်းတူဝ်ယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းသပ်းလႅင်းၼႄပၼ်ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈ လပ်းတႃသေလႄႈ ဝႃႈၸွမ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ ပွင်ႇဝႃႈ ၶူၼ်ႉၶိုၼ်းၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း ပွင်ႇမူတ်း“ယဝ်ႉ။ ပွင်ႇပိုင်ႈမၼ်း တေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
"တူင်ႉတွတ်ႉၼဵတ်းသၢၼ်ႈ ၶူပ်းငၢၼ်ႈၵူၼ်ႉမူၺ်ႈ" "ၶူပ်း" မၢင်ၵမ်း ၵေႃႈၶူပ်း“ၶိုၼ်ႈ“။ ဝေႇတၼႃႇမၼ်း ပေႃႇပဵၼ်မႃးတီးႁဝ်းၼင်ႈတဵင်ၼၼ်ႉလႂ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တီႈႁူဝ်ၶဝ်ႇႁဝ်းၶူပ်း“ၶိုၼ်ႈ“၊ ၶူပ်းငၢၼ်ႈယိုၵ်ႇ“။ ဢၼ်ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉ“ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ငိူၼ်ႈတႃႇတေႁၼ်ပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ပဵၼ်လူႉဢိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ်။ "ငၢၼ်ႈ" မၢင်ၵမ်းၵေႃႈ ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉ“ယၢၵ်ႉ“၊ ၼၼ်ႉၵေႃႈတူၺ်းလႄႈ။ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ငၢၼ်ႈၵမ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉ“ ယၢၵ်ႉ“ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
"ၵူၼ်ႉ" သၽေႃးၵူၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးမူၺ်ႈ၊ မၢင်တီႈမၢင်တီႈၵေႃႈ မူၺ်ႈၸိုတ်ႉ“လူင်ဝႆႉ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၼႄပၼ်သၽေႃး တုၵ်ႉၶလၵ်ႉၶၼႃႇ။ လွင်ႈဝႃႈၶၢၼ်ထႃႇလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းယွၼ်းသူးဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလီဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ်တြႃးတူၺ်း ပေႃးဢဝ်မၢၵ်ႇတႃဢရိယႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈတူၺ်း၊ ပေႃးဢဝ်မၢၵ်ႇတႃရႁၢၼ်းတႃႇ မၢၵ်ႇတႃၽြႃးၶဝ်ၸဝ်ႈတူၺ်းၼႆတႄႉ လီပွတ်ႇတၢင်းမူတ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ။ မၼ်းမိူတ်ႇလေႃးတုၵ်ႉၶတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၸင်ႇဝႃႈ "တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ ၶူပ်းငၢၼ်ႈၵူၼ်ႉမူၺ်ႈ ထူၺ်ႈလူမ်းၵပ်ႉႁိပ်ႇ" မၢင်ပွၵ်ႈၽွင်းၼင်ႈတြႃးယူႇၼၼ်ႉ "ထူၺ်ႈလူမ်း ၵပ်ႉႁိပ်ႇ" ထူၺ်ႈၸႂ်လူင်ၵေႃႈ ၵပ်ႉလူင်မႃးၵေႃႈပဵၼ်၊ ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တြႃး ၼင်ႇၵဝ်ႇ ယေႃးၵီႇၶဝ်။ ၸႂ်ၵပ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁူႉၸွမ်းတႃႉ။
"ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉႁိပ်ႇ တိပ်ႇၸႂ်လူမ်ၸႂ်" ၼႆဝႃႇ "တိပ်ႇၸႂ်" မၢင်ပွၵ်ၵေႃႈ တိပ်ႇၸႂ်၊ ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉမႃးၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ယူႇ။ "လူမ်ၸႂ်" မၢင်ပွၵ်ႈ ၵေႃႈ ထူၺ်ႈၸႂ်လူမ်ၸႂ်လူမ်ၶေႃးတႄႉ“။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ "လႂ်ၵေႃႈၽုတ်းမႃး" ဝႃႇ လွင်ႈတူင်ႉ တွတ်ႇ ၼဵတ်း သၢၼ်ႈ ၶူပ်း ငၢၼ်ႈ ၵူၼ်ႉ မူၺ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တီႈလႂ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆတိၵ်း“ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မႃးတီႈၼႂ်းတူဝ် ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉသေ ၼႄပၼ်သၽေႃးဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း၊ ၼႄပၼ် သၽေႃးတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ ၶၢၼ်ၸႂ်၊ ၼႄပၼ်သၽေႃးလွၼ်ႉၵႅၼ်ဢမ်ႇမီး ၶႅၼ်သီး ဢမ်ႇလႆႈ ၼႄပၼ်သၽေႃး ဢၼိတ်ႉၸ၊ တုၵ်ႉၶ၊ ဢၼတ်ႉတ လၵ်ႉၶၼႃႇ သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၽေႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးၺၢၼ်ႇဝိပတ်ႉသၼႃႇႁဝ်း ထၢင်ႇၸႅင်ႈႁႅင်း ယႂ်ႇမႃးၸိုင် သၢၼ်ႈၽိၼ်း“ၽွၼ်း“ မွၼ်ႈယွပ်ႉ“ယႅပ်ႉ“ ၵႂႃႇတၢင်းတူဝ် တၢင်းၶိင်းယဝ်ႉ။
"လႂ်ၵေႃႈၽုတ်းမႃး တူဝ်တြႃးမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇ" ဢၼ်ၽုတ်းပေႃႇပဵၼ်မႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူဝ်တြႃးတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တြႃးဢၼ်ႁဝ်းတေလႆႈယၵ်ႉတူၺ်းၸွမ်းယဝ်ႉ၊ တႃႇတေႁၼ်တူဝတြႃးၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်လႃႇပေႃးၼႆ "ဢဝ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၽႄႈ" ဢဝ်ၺၢၼ်ႇႁဝ်းယၵ်ႉႁူႉဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၼိူဝ်ႉသယၵ်ႉ။ ယၵ်ႉတြႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းသၢၼ်ႈၵႂႃႇထိုင်တီႈလႂ်ၼႆ ဢဝၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၸွမ်း ႁူႉၸွမ်းၵူၺ်း။ ႁူႉၸွမ်း သၽေႃးပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ပဵၼ်လူႉဢိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ၸႂ်ႁူႉယဝ်ႉ။