ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/လွင်ႈၼုင်ႈဝႆ

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လၢတ်ႈႁင်း ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ "ၼုင်ႈဝႆဢွမ်ႈပွမ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈယူႇလီတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ သရေႇၵူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၵုင်ႇမုၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈၼုင်ႈဝႆ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ

1. ပေႃးတေၼုင်ႈဝႆၸွမ်း ၶိူင်ႈၼုင်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈၵဝ်ႇထုင်းမွၼ်ႇၸိုင်၊ ႁူႉတေသၢၼ်ၶတ်းပႃး ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းယၢမ်းလဵဝ်၊ ၵွပ်ႈၼႆၶူဝ်းၼုင်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ

   (ၵ) လီလႆႈဝႆႉၼႂ်းႁူင်းၼႄၶူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်း၊

   (ၶ) ဝၼ်းယႂ်ႇဝၼ်းလူင် ဝၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢွၵ်ႇဢဝ်ၼုင်ႈႁူမ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႄၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပေႃးလႆႈႁၼ်လႄႈႁၵ်ႉသႃပႅင်းၵိုမ်းဝႆႉ။

2. ၼုင်ႈဝႆ ၼင်ႇႁိုဝ်တေသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းၾိင်ႈထုင်း လႄႈ ဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ တီႈတႅၵ်ႈတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း -

   (ၵ) ၵူၼ်းၸၢႆးၼုင်ႈၵူၼ်ၶႃလီႇယဝ်ႉသႂ်ႇသိူဝ်ႈတႅၵ်ပုမ်။

   (ၶ) ၵူၼ်းယိင်းၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉသႂ်ႇၵုပ်းယေႃး- ၸိူဝ်းၼႆႉလႂ် ၸၢင်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇယူႇ။

3. (ၵ) ဢမ်ႇလီပႅတ်ႈ ၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းဝႆ ဢၼ်ၵိုၵ်းၶိူဝ်းၾိင်ႈထုင်းၽႂ်မၼ်း။

   (ၶ) ၼုင်ႈဝႆ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈ သၽႃႇဝပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈသီမႅၼ်ႈဢႃႇယူႉတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ပေႃးၵႂႃႇပွႆးလၢမ်း(ၶႅၵ်ႇလီ) ဢမ်ႇလီၼုင်ႈၶူဝ်းလမ်မူတ်းမူတ်း၊ ၵွပ်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇတီႈပွင်ႇဝႃႈ(သဝ်းမွင်)၊ ပေႃးၵႂႃႇ ပၢင်ၸႃႉ ဢမ်ႇလီၼုင်ႈၶူဝ်းသီႁိူဝ်ႈလၢႆးမွၵ်ႇ၊ သီလႅင်ပွင်ႇဝႃႈႁတ်းႁၢၼ်၊ သီၶွင်ႇပွင်ႇဝႃႈႁၵ်ႉပႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉသတိ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈၼွၼ်းဢမ်ႇလီၼုင်ႈဢွၵ်ႇလႄႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ။

   (င) ၼုင်ႈဝႆ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈၸွမ်း လွင်ႈယူႇလီတူဝ်ၵဝ်ႇ။

   (ၸ) ၼုင်ႈဝႆ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈ ဢုတုၶၢဝ်းၵတ်းၶၢဝ်းမႂ်ႈၶၢဝ်းၽူၼ်။

   (သ) ႁႂ်ႈမီးတၢင်းၵႅပ်ႈလႅပ်ႈလိူမ်ႈလႆႇ။

   (ၺ) ၼုင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၶူဝ်းသိုၵ်း၊ ပလိၵ်ႈ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်မႃးၼုင်ႈ။ ၸၢင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈမၢႆမီႈ၊ ဢမ်ႇလီႁူမ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈၵၼ် ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၽိဝ်ၼင်ၵၼ်။

4. ၶူဝ်းၼုင်ႈ လူဝ်ႇၵႆႉသၵ်ႉ၊ ယႃႇႁႂ်ႈမၼ်းမဵၼ်ၶႆးၼုၵ်ႈၵူဝ်ႈ၊ သၵ်ႉသေတၢၵ်ႇႁႅင်ႈယဝ်ႉ တူပ်ႉဝႆႉလီလီ၊ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ဢဝ်မေႃႈၾႆးတၢတ်ႈဝႆႉၶႅၼ်းလီ၊ ၶူဝ်းတၢတ်ႈၼႆႉ လီၼုင်ႈဢမ်ႇၵႃႈ ၵႅတ်ႇၶႄရေႃးၵႃႇ ၽိဝ်ၼင်ဢမ်ႇႁႂ်ႈၸပ်း၊ ပိူၼ်ႈတူၺ်းၵေႃႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ၊ မိူၼ်ပိူၼ်ႈဝႃႈ ၵႆႇႁၢင်ႈလီပိူဝ်ႈၶူၼ် ၵူၼ်းႁၢင်ႈလီ ပိူဝ်ႈၶိူင်ႈ၊ ပေႃးၶူၼ်ၵႆႇဢမ်ႇလိူမ်ႈမိူၼ်ၼူၵ်ႉၼၢဝ်၊ ပေႃၶူဝ်းဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵေႃႈမိူၼ်ၵူၼ်းၶေႃႉယဝ်ႉ။
5. တိုဝ်းၶႅပ်းတိုဝ်းသွၵ်း လႄႈ မူၵ်ႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းတီႈမၼ်း၊ ႁႂ်ႈႁူႉတီႈလႂ်လီတိုဝ်း တီႈလႂ်လီထွတ်ႇလီပူတ်း၊ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ပေႃးၶဝ်ႈႁိူၼ်း လူဝ်ႇပူတ်းမူၵ်ႇႁူဝ်၊ ပေႃးၵႂႃႇလုမ်းၸၢႆး တေလႆႈတိုဝ်းသွၵ်းၵႂႃႇ၊ ပေႃးၶိုၼ်ႈဝတ်ႉၶိုၼ်ႈၵျွင်းတေလႆႈထွတ်ႇသွၵ်းထွတ်ႇၶႅပ်း။
6. ႁဵတ်းႁၢင်ႈလုပ်ႈမုၼ်ႈတႃးၽွင်ၵေႃႈ လူဝ်ႇႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၽွင်းယၢမ်းလႄႈတီႈယူႇ၊ ဢမ်ႇလီတႃးမုၼ်ႈၼႃႇၽႅဝ် တႃးသူပ်းလႅင်ၼႃႇၽႅဝ်၊ တႅမ်ႈၵိဝ်ႉ(ၶူၼ်တႃ)ၼႃၼႃႇၽႅဝ်၊ ပေႃးဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ထၢင်ႇတေ ႁၢင်ႈလီသမ်ႉႁၢင်ႈၸႃႉ သုမ်းငိုၼ်း လႄႈ ပိူၼ်ႈလူမဝ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉပႃး၊ ဢမ်ႇလီသုမ်းယၢမ်း သုမ်းငိုၼ်းသေ မိုင်ႉၶႄႉၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းႁၢင်ႈလီၵၼ်၊တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်ဝႃးၼႆႉ မီးတီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇတႃ ဢမ်ၸိုဝ်ႈမီးတီႈၵႃႈၶၼ်ၵူၼ်း၊ တၢင်းႁၢင်ႈလီပၢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းႁၢင်ႈၸႃႉတႃႇ ပၢၼ်ၼိုင်ႈၼႆၼၼ်ႉ မီးသၢၵ်ႈသေႇဝႆႉၼမ်ယူႇ။
7. ပေႃးတေသႂ်ႇၶူဝ်းငိုၼ်း၊ ၶူဝ်းသႅင်၊ ၶူဝ်းၶမ်း လူဝ်ႇမေႃတူၺ်းတီႈမၼ်း၊ ပေႃးသႂ်ႇတိုဝ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ မၼ်းၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးသႂ်ႇတူဝ်တႄႉတႄႉ၊ ယႃႇပေသႂ်ႇၶူဝ်းၶမ်းပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပႆႇမေႃၵွၼ်းပေႉတူဝ်ၼၼ်ႉလႃးလႃး၊ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းယၢမ်းၶဝ်လူႉ လႄႈ ပဵၼ်ၽေးတေႃႇၶဝ်။

ၶေႃးထၢမ်

1. ၼင်ႇႁိုဝ်လွင်ႈၼုင်ႈဝႆတႆးၼႆႉ

   - ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵေႃႈႁႂ်ႈမႅၼ်ႈ၊

   - တင်းၾိင်ႈတႆးၵေႃႈႁႂ်ႈထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ယိင်း/ၸၢႆး ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈဝႆၸိူင်ႉႁိုဝ်?။

2. ၸၢႆးတႆးၼႆႉ ၸွင်ႇထုၵ်ႇလီၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇတႃႇသေႇယူႇၼႄႇ?။ ပေႃးၼုင်ႈ တေလႆႈၼုင်ႈယၢမ်းလႂ်၊ တီႈလႂ်ၵူၺ်း ၵွပ်ႈသင်?။
3. သိူဝ်ႈတႅၵ်ႇပုင်ဢၼ်မၢၼ်ႈ/တႆးၶဝ်ၼုင်ႈယူႇၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၽႂ်တႄႉတႄႉ၊ ဝႃႈလႃးပဵၼ်ၶူဝ်း ဢၼ်တႆး-မၢၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉၼႄႇ?။ သပ်းလႅင်းၼႄတႃႉ။
4. ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼုင်ႈဝႆတႆးႁဝ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်လွင်ႈလီ/ၸႃႉၸိူင်ႉႁိုဝ်?၊ လီမူၼ်ႉမႄးပူၵ်းပွင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။