ပပ်ႉႁဵၼ်း ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး/လွင်ႈသိူၵ်ႈသမ်ႇ (တွၼ်ႈသွင်)

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

ပေႃးမီးၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉၵေႃႈ လွင်ႈသိူၵ်ႈသမ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉမီးမႃးယဝ်ႉ၊ လွင်ႈသိူၵ်ႈသမ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉလူၺ်ႈသူပ်းၵႂၢမ်း၊ ယင်းမီးၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈတႃတူဝ်ၶိင်း လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈတေႃႇၵၼ် ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈယူႇႁွမ်းၸွမ်းၵၼ်လႆႈ ၵတ်းယဵၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈလူးၵွၼ်ႇ။

ပိူင်သိူၵ်ႈသမ်ႇၵၼ် ၼႂ်းၶွပ်ႇဝူင်းၵူၼ်ႈၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ မီးၵႂၢမ်းႁွင်ႉဝႃႈ”ယဵၼ်ႇငႄႈ”(ETIQUETTE)။ ယဵၼ်ႇငႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈ တီႈၼိုင်ႈလႄႈတီႈၼိုင်ႈ၊ မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈမိူင်းၼိုင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ မီးၵႂၢမ်းထုင်းတႆးလၢတ်ႈဝႃႈ “ၽႅဝ်မိူင်းလႂ် ဢဝ်မႆႉမိူင်းၼၼ်ႉႁဵတ်းတွၵ်ႇ” ပွင်ႇဝႃႈၽႅဝ်မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယဵၼ်ႇငႄႈပိူၼ်ႈသေ တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း၊ မၢင်ပွၵ်ႈယဵၼ်ႇငႄႈႁဝ်း သၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇၶွပ်ႇဝူင်းႁဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇၶွပ်ႇဝူင်းပိူၼ်ႈၵေႃႈမီး။တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇထွတ်ႇၶႅပ်းသေၶဝ်ႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈလႆႈ။ၵူၺ်းၵႃႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵမ်ႉပႃႈၼမ် သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈထွတ်ႇ၊ ပေႃးၵူၼ်းမိူင်း တႆးႁဝ်းႁူပ်ႉၵၼ် တူင်ႉတၵ်ႉထၢမ်တူၺ်းဢႃႇယုၸူဝ်ႈၶုပ်ႇၵၼ်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈမီးလွင်ႈသႂ်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၵၼ်၊ ၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်သမ်ႉ ပေႃးထၢမ်ၵၼ်ၼင်ႇၼႆ ၶႆႈဝႃႈလိူင်းၼႆယဝ်ႉ။

ယဵၼ်ႇငႄႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်း ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်လႆႈ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶွပ်ႇဝူင်းၵူၼ်းမိူင်း ၸိုၼ်ႈလီ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မွတ်ႇႁၢႆၵႂႃႇ၊ မၼ်းဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ႇဢႄးတူၵ်းတႅမ်ႇ၊ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ၼပ်ႉထိုဝ်ယုမ်ႇယမ်ႁဝ်းမႃး၊ ၵွပ်ႈဝႃႈထုင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၼပ်ႉထိုဝ်ႁဝ်း ႁဝ်းလူဝ်ႇၼပ်ႉထိုဝ်ပိူၼ်ႈဢွၼ်တၢင်း၊ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈတူင်ႉတွပ်ႇပိၼ်ႇပႆႇၵၼ်ဝူင်ႈၵၢင်ၵူၼ်း။

(ၵ) လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ

1. သိူၵ်ႈသမ်ႇၵူၼ်းထၢၼ်ႈပၢၼ်လႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ -
   1. လူဝ်ႇမီး ၾၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈတႃဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇယဵၼ်ႇငႄႈ သႂ်ႇၶူဝ်းၼုင်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်။
   2. ၵႂၢမ်းဢုပ်ႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈမီးတီႈယိပ်းတီႈၵမ် တီႈလမ်ႇလွင်ႈ၊ ႁႂ်ႈမီးလွၵ်းပိူင်၊ ယႃႇၽူႇလူမ်းၶႂၢၵ်ႈယႂ်ႇ။
   3. ယႃႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸၢင်ႈတမ်တႅင်းၶိတ်ႈပၢႆႇ(SATIRIZE) လႄႈ ၸိၼႄး ႁႃတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇပိူၼ်ႈ (ACCUSE)။
   4. ထၢၼ်ႈၵူၼ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၽႃႇသႃႇ သႃႇၼႃႇ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈ လူဝ်ႇႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်း တွၼ်ႈယႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈႁပ်ႉတွၼ်ႈၵၼ် ၵတ်းၵတ်းသႃးသႃး(COLD RECEPTION)၊ ယႃႇႁႂ်ႈၵိူမ်ႈလိူမ်ႈလုပ်ႈၵူၼ်ႈ(FLATTER) ၵၼ်လူၼ်ႉလိူဝ်။
   5. လူဝ်ႇမေႃဢဝ်တီႈယူႇတီႈၼင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်၊ ယႃႇပေမိုင်ႉၶႂ်ႈလႆႈတၢင်းၸမ်ၸႂ်လႄႈ လႃႈလီႈၶဝ်ႈႁႃၸူးၵူၼ်းၸၼ်ႉသုင်လိူဝ်ႁဝ်း။
2. လူဝ်ႇမေႃၸၵ်းၽႄသေ သိူၵ်ႈသမ်ႇၸွမ်းလၢႆး 4 ပိူင် -
   1. ယွမ်းတူဝ်သေလႄႈ သိူၵ်ႈသမ်ႇ။
   2. ယူႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေလႄႈ သိူၵ်ႈသမ်ႇ။
   3. ယူႇၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသ ေသိူၵ်ႈသမ်ႇ။
   4. ႁႃလၢႆးဢွင်ႇပေႉ(ပေႉပုၼ်ႈ)သေလႄႈ သိူၵ်ႈသမ်ႇ။
3. ဢၼ်လူဝ်ႇယွမ်းတူဝ်သေလႄႈ သိူၵ်ႈသမ်ႇၼႆႉ -
   1. ပေႃႈမႄႈတူဝ်ၵဝ်ႇ။
   2. သြႃႇၶူးဝႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
   3. သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
   4. ၽူႈၵေႃႉဢႃႇယုယႂ်ႇလိူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
   5. ၽူႈမီးၸၼ်ႉၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း(တၼ်းႁဵင်း)ယႂ်ႇလိူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
   6. ပေႃႈၼႃႉလုင်းဢၢဝ် ပီႈဢၢႆႈပီႈၼၢင်းၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ။
4. ဢၼ်လူဝ်ႇယူႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေလႄႈ သိူၵ်ႈသမ်ႇၼႆႉ -
   1. လုၵ်ႈမေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
   2. လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
   3. ဢူၺ်းၵေႃႉဢူၺ်းသေႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
   4. ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ၸၼ်ႉၵၢၼ်(တၼ်းႁဵင်း)ပဵင်းၵၼ်တင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
5. ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈယူႇၼႂ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း(တၼ်းႁဵင်း)သေသိူၵ်ႈသမ်ႇ -
   1. ၸွမ်းလူၺ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးဝႆႉ ပဵၼ်လိူင်ႈလိပ်းလိူင်ႈတၢႆ လိူင်ႈလီလိူင်ႈၸႃႉသေလႄႈ လႆႈသိူၵ်ႈသမ်ႇၼၼ်ႉၸမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉၼႆႉ မီးပေႃႈမႄႈ ဢိၵ်ႇပႃး ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။
   2. လိူဝ်သေပူၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ၵုင်ႇမုၼ်ငဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသွင်မဵဝ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၼိူဝ်ၵၢၼ်တၼ်းႁဵင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေလႄႈ သိူၵ်ႈသမ်ႇၵႂႃႇ။
   3. ဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇလူင်လိုမ်းလႃးလႃးၼႆႉ ၾၢင်ႁၢင်ႈတူဝ်ၸႂ်သူပ်းၵႂၢမ်း တေလႆႈမီးတၢင်းယဵၼ်ႇငႄႈသေ သိူၵ်ႈသမ်ႇၸွမ်းလွင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
6. ဢၼ်လူဝ်ႇႁႃလၢႆးဢွင်ႇပေႉ(ပေႉပုၼ်ႈ)သေ သိူၵ်ႈသမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယၢၼ်ႇသူႇၽူႈၶဵၼ်၊ ၽူႈၶဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးဝႆႉလၵ်ႉၶၼႃႇဢွင်ႇပေႉ ဢမ်ႇၼၼ် သုမ်းၵၢၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တေႃႇထိုင်မီးၽေးလိပ်းၽေးတၢႆ လႄႈ တီႈဢၼ်သိူၵ်ႈသမ်ႇၶဝ်ၼႆႉ တေလႆႈမီးသတိဝိရိယယႂ်ႇလူင်တႃႇသေႇသေ ၶတ်းႁႃလွင်ႈလၢႆးတႃႇတေဢွင်ႇပေႉၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိူင်သိူၵ်ႈသမ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈတႅပ်းတတ်းၵႃႈၶၼ်ၵူၼ်းလႄႈ တေသိုပ်ႇသပ်းလႅင်းၵႂႃႇႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းထႅင်ႈ။

(ၶ) လွင်ႈသိူၵ်ႈသမ်ႇပေႃႈမႄႈ - လုၵ်ႈလၢင်း

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈလၢင်း လူဝ်ႇလႆႈႁူႉပွင်ႇႁၼ်ထိုင် လွင်ႈပေႃႈမႄႈလႆႈယၢပ်ႇတူဝ်ယၢပ်ႇၸႂ်သေ လဵင်ႉလူႁဝ်းမႃး လူဝ်ႇမီး ၸႂ်တႃႇတွပ်ႇတႅၼ်း ၵုင်ႇမုၼ်ၵႄးၸူးဢၼ်ၼႆႉသေ လုမ်းလႃးလဵင်ႉလူၶိုၼ်းပေႃႈမႄႈ။

ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈမႄႈၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈမီးၸႂ်ဝႃႈ “လဵင်ႉလုၵ်ႈတႃႇပဵၼ် ၶိူင်ႈဢႃႇမၶၢမ်ႇမိူဝ်ႈထဝ်ႈ” ၼႆၼၼ်ႉသေ လူဝ်ႇပၼ်ႁႅင်းလုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၽွၼ်းလီ တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း။

လၢႆးႁဵတ်လၢႆးသၢင်ႈ

လုၵ်ႈတေႃႇပေႃႈမႄႈ

1. လူဝ်ႇသႂ်ႇၸႂ်လွင်ႈယူႇသဝ်းတႃႇပေႃႈမႄႈၵူႈဝၼ်း။
   1. လုၵ်ႉၸဝ်ႉမႃး လူဝ်ႇတူၺ်းၼမ်ႉသုၵ်ႈၼႃႈ၊ ၼမ်ႉဢၢပ်ႇပၼ်၊ ပေႃးၵတ်းလၢင်ႈ လူဝ်ႇႁဵတ်း ၼမ်ႉဢုၼ်ႇပၼ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ။
   2. ပေႃးပေႃႈမႄႈလုၵ်ႉဢွၵ်ႇတီႈၼွၼ်းယဝ်ႉ လူဝ်ႇတူပ်ႉၽႃႈၽဵဝ်ႈတီႈၼွၼ်း၊ ၵဵပ်းၵွၵ်းမၢၵ်ႇ ၽဵဝ်ႈၵွၵ်းယဵဝ်ႈ-ၸိူဝ်းၼႆႉ
   3. တူၺ်းၶူဝ်းၼုင်ႈပေႃႈမႄႈ တၢင်ႈၼႃတၢင်းမၢင်၊ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းဢုတုယႃႇသီႇၽွင်းယၢမ်း၊ ပေႃးၶူဝ်းၶႆးဢဝ်ၵႂႃႇသၵ်ႉတၢၵ်ႇႁႅင်ႈ၊ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ဢဝ်ၽၢင်တၢတ်ႈမေႃႈ တၢတ်ႈပၼ်ပႃးႁႂ်ႈႁႅင်ႈ။
   4. ထိုင်ယၢမ်းၵိၼ်ယႃႇႁႂ်ႈလုတ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇတၢင်းၵိၼ်-ၵၢင်ၼႂ်ၶဝ်ႈဝၼ်းၶဝ်ႈၶမ်ႈ လူဝ်ႇတူၺ်းၸွမ်း ႁႂ်ႈပေႃႈမႄႈလႆႈၵိၼ်ၵုမ်ႇ။
   5. သႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းတူၺ်းလွင်ႈယူႇလီပေႃႈမႄႈ၊ ပေႃးႁူႉႁၼ်မီးလွင်ႈဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉလူႇဢီႈယႃ ဢမ်ႇၼၼ်ႁႃမေႃယႃပၼ်ၵမ်းလဵဝ်။
   6. မိူဝ်ႈပေႃႈမႄႈၼွၼ်းလႄႈသင် လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလႄႈသင် ယႃႇပေဢူၼ်ဢၢၼ် ႁဵတ်းသဵင်မေႃးမႄး၊ ဢမ်ႇၼၼ် ယႃႇဢဝ်လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၸႂ် မႃးလၢတ်ႈၼႄႁဵတ်းၼႄ။
   7. လူဝ်ႇမေႃပတ်းၽဵဝ်ႈတီၼင်ႈတီႈၼွၼ်း တီႈပႆၶဝ်ႈႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်၊ ယႃႁႂ်ႈမီးၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸၢင်ႈၵွင်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ်လူမ်ႉသေလႆႈတၢင်းၸဵပ်းသႅပ်ႇ၊ လူဝ်ႇႁႂ်ႈၶဝ်ၸၢင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇပႆၼႂ်းႁိူၼ်းငၢႆႈလူမ်သေ လွတ်ႈၽေး၊ မိူၼ်ၼင်ႇၶူဝ်လႆသုင်ၼႃႇ ၽၵ်းတူလဵၵ်ႉၼႃႇ လပ်းသိင်ႇၼႃႇ- ၸိူဝ်းၼႆႉလူဝ်ႇသႂ်ႇၸႂ်မႄးပၼ်ၸွမ်း။
2. ၸွႆႈထႅမ်ပေႃႈမႄႈ ၶတ်းသၢင်ႈလွင်ႈမၢၵ်ႈမီးၼႃႈႁိူၼ်း။
   1. လုၵ်ႈလၢင်းလူဝ်ႇႁူႉၵၢၼ် ဢၼ်ပေႃႈမႄႈႁဵတ်းယူႇ၊ ပေႃးပေႃႈမႄႈႁဵတ်းၼႃး ႁဝ်းလူဝ်ႇမေႃၸွႆႈလဵင်ႉ ဝူဝ်းၵႂၢႆးထႆၼႃး ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁႃၽိုၼ်း ႁႃၽုၼ်ႇဢမ်ႇၵႃး လူဝ်ႇမေႃၸွႆႈၶၢႆၶဝ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈၵႃႈယႂ်ႇ၊ တေၶၢႆပၼ်ၵႃႈလႂ် တီႈၽႂ်မိူဝ်ႈလႂ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶဝ်ႈႁူင်ႈၶဝ်ႈႁၢႆတေဢမ်ပေႃးမီးၼၼ်ႉ လူဝ်ၸွႆႈတူၺ်းပၼ်၊ ၸွႆႈႁႄႉလိုပ်ႈၼူၵ်ႉၼူ ဢၼ်မႃးၵိၼ်မႃးယႃႉ။ ပေႃးပေႃႈမႄႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ ႁဝ်းၵေႃႈလူဝ်ႇမေႃၸွႆးပၼ်လွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆ။
3. တေလႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉလွင်ႈငိုၼ်းၶဝ်ႈၼႃႈႁိူၼ်း
   1. ၸွႆးၽုၵ်ႇၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်၊ လဵင်ႉၵႆႇလဵင်ႉမူ၊ သၢၼ်ပဵတ်ႈသၢၼ်သွင်းၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်းလႄႈသင်၊ ဢဝ်ၶၢႆလႄႈသင် ႁႃၼိုၼ်းမႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇပုၼ်ႈတႃႇၼႃႈႁိူၼ်း။
   2. ပေႃးမီးၵၢၼ်ၼွၵ်ႈႁိူၼ်းသေ လႆးၼိုၼ်းလိူၼ်လႄႈသင်၊ ၵႃႉၶၢႆတၢင်းၼွၵ်ႈသေ လႆႈၼမ်ႉတွၼ်းမႃးလႄႈသင် လူဝ်ႇၸွႆႈထႅမ်ပေႃႈမႄႈ၊ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈတူဝ်ၵဝ်ႇႁႃလႆႈတူဝ်ၵဝ်ႇဢဝ်ၸႂ်ႉမူတ်းမူတ်း။
   3. ငိုၼ်းႁႃမႃးလႆႈၼၼ်ႉလီဢၢပ်ႈပၼ်ပေႃႈမႄႈသေ ႁႂ်ႈပေႃႈမႄႈတႅပ်ႈတတ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇၵႂႃႇ။
   4. လုင်ႈၼပ်ႉထိုင်ပေႃႈမႄႈ။
      1. ဢမ်ႇဝႃႈတီႈလႂ်ယၢမ်းလႂ် လူဝ်ႇမေႃဢွၼ်ၼွမ်းၵူမ်ႈၵွမ်း ၼပ်ႉထိုဝ်ၵူဝ်ယမ်ပေႃႈမႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇပၼ်ပေႃႈမႄႈၼင်ႈတီႈသုင် တၢင်းၼိူဝ်လႄႈသင်၊ ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်လီဢၼ်ဝၢၼ် ပၼ်ၵိၼ်ဢွၼ်တၢင်းလႄႈသင်၊ လူဝ်ႇလူလွမ်လုမ်းလႃႈ၊ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတေႃႇပေႃႈမႄႈလူဝ်ႇဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ယဵၼ်ႇငႄႈဢမ်ႇလီဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈၸႂ်လမ်ဝႆႈၵမ်ႇ။
      2. ပေႃးပေႃႈမႄႈသင်ႇသွၼ်လူဝ်ႇထွမ်လီလီ၊ ပၼ်ပေႃႈမႄႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁႂ်ႈပေႃးယဝ်ႉ၊ ယႃႇပေသႄႇၵႂၢမ်းၶတ်းၵႂၢမ်း၊ ႁၢင်ႈၾၢင်ႁႂ်ႈဢွၼ်ၼွမ်းၵူမ်ႈၵွမ်း၊ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁႂ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ပေႃးႁၼ်ထိုင်ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇၵေႃႈ ႁႂ်ႈမေႃတူၺ်းၽွင်းယၢမ်းသေ ဝႆႉၸႂ်ၼိမ်ၼိမ်၊ ဝႆႉၼႃႈၸိုၼ်ႈသႂ်သေ သပ်းလႅင်းၼႄႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်မႃး၊ ယႃႇပေပွင်ႉပေလႃႇပေႃႈမႄႈ။

တေႃႇလုၵ်ႈလၢင်း

လူဝ်ႇမေႃႁၵ်ႉလုၵ်ႈလၢင်းၽဵင်ႇပဵင်းမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢမ်လီလိူၵ်ႈၼႃႈသေ ႁၵ်ႉၵေႃႉလဵၵ်ႉၵေႃႉယႂ်ႇၼမ်ၵေႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈလၢင်းတေပဵၼ်ၵူၼ်းၶႅင်ႁႅင်းယူႇလီ လႅတ်းၽၢႆပၢႆးတူၼ်ႈၸႂ် ဢိၵ်ႇပႃးတူဝ်ၶိင်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃလဵင်ႉလူသင်ႇသွၼ်။

1. ဢမ်ႇလီလႆႈၽိတ်းထဵင်ၵၼ် ႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းႁၼ်၊ ပႃႈၼႃႈလုၵ်ႈလၢင်းၼႆႉ လီလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် သိူၵ်ႇသမ်ႇၵၼ်လူၺ်ႈလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တၢင်းႁၵ်ႉတၢင်းပႅၼ်းၵၼ်။ လူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိူၼ်းယေး ပဵၼ်တီႈသိူဝ်း ၸႂ်ဢုၼ်ႇၸႂ်ၶွင်လုၵ်ႈလၢင်း။
2. ယႃႇပေပႅတ်ႉလႅၼ်ယွၵ်ႇၸႂ်လုၵ်ႈလၢင်း၊ ပေႃးလုၵ်ႈယုမ်ႇယမ် ပေႃႈမႄႈၸင်ႇတေၸၢင်ႈသင်ႇသွၼ်ၶဝ်၊ ပေႃးပႅတ်ႉလႅၼ်ၶဝ်ၸိုင် ဝၢႆးၼႆႉတေဢမ်ႇၸၢင်ႈသင်ႇသွၼ်ၶဝ်၊ ပေႃးလွၵ်ႇၶဝ် ၶဝ်တေဢမ်ႇႁူႉ ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇဢၼ်လႂ်ၽိတ်း၊ ႁဵတ်းၼၼ်သေ တေ “ၵူဝ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ-ႁတ်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈ” မႃး။
3. လူဝ်ႇမေႃတမ်းပိူင်ၵိၼ် ပိူင်ၼွၼ်း ပိူင်လဵၼ်ႈ ပိူင်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်ၶဝ်။ ပေႃးပေႃႈၵေႃႉဝၢင်းမႄႈၵေႃႉယႃႉ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈၸၼ်တၢင်းၼႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈတိုတ်ႉတၢင်းလင်ၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းၵႂင် ယူႇၵႄႈၵၢင်သေ ဢမ်ႇႁူႉဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇဢၼ်လႂ်ၽိတ်း။
4. လူဝ်ႇမေႃပၼ်သူးပၼ်တၢမ်ႇလုၵ်ႈလၢင်း တီႈပၼ်ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၵိုင်ႇတၢၼ်ႇၵၼ်တၢင်းလွင်ႈလီ လွင်ႈၸႃႉ။
5. လူဝ်ႇမေႃသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈလၢင်း ႁႂ်ႈမေႃမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ႁႂ်ႈမေႃသႂ်ႇၸႂ်ၽွၼ်းလီတၢင်းၼမ်လိူဝ်သေတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈႁတ်းႁၢၼ်ၸုၼ်ႉပုၼ်ႈလီသုၼ်ႇတူဝ်တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်သေ မေႃဢဝ်ၵုင်ႇ ဢၼ်လႆးႁဵတ်းၽွၼ်းလီသုၼ်ႇႁူမ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း။
6. လူဝ်ႇမေႃႁႃပၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီၽွၼ်းလီ တႃႇတူဝ်ၶိင်းသေ သွၼ်ပၼ်လၢႆးၵိၼ်လႄႈပၼ်ႁဵင်းၵိၼ်။ လူဝ်ႇမေႃႁၢမ်ႈလႄႈႁႄႉၵင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈၵိၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်ၵူၼ်း၊ သွၼ်ပၼ်ႁႂ်ႈႁူႉဝႃး ဢၼ်ၵိၼ်ၼၼ်ႉတႃႇတူဝ်ၶိင်းၶႅင်ႁႅင်း ၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်လႄႈ မီးဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်း။ မီးၵုင်ႇမုၼ် တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလီၵေႃႉၼိုင်ႈ။
7. လူဝ်ႇသႂ်ႇၸႂ် ၼၵ်းၼႃလွင်ႈပၼ်ၺႃႇလိၵ်ႈလၢႆးၶဝ်၊ ပေႃးယင်းယူႇၼႂ်းဢႃႇယုသၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ်လႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသေ၊ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ယႃႇႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလွင်ႈၶဝ်ႁႃ ပိၼ်ႇၺႃႇ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလုၵ်ႈၼိုင်ႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတူၵ်းတႅမ်ႇၼၼ်ႉမၼ်းဢိင်ၼိူဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵၢပ်ႈပၢၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉတႄႉ။ ပေႃးဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢိၵ်ႇၸီႇဝႅတ်ႉတ သၢႆၸႂ်ႁဝ်းၵေႃးတေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈႁပ်ႉႁွင်း(ဢႃႇမၶၢမ်ႇ)မႃး။
8. မိူဝ်ႈဢၼ်လုၵ်ႈလၢင်းၽိတ်းပိူင်ႈမႃႈၼၼ်ႉ ယႃႇပေလႃႈလီႈပေႃႉႁႅမ်ၶဝ် လူဝ်ႇမေႃၸိၸမ်ႈ ၸႅၵ်ႇၽႄ လွင်ႈၽိတ်းလွင်ႈထုၵ်ႇသေပၼ်ႁႅင်းၶဝ်ႁႂ်ႈမူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇ၊ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈႁူႉဝႃႈတၢင်းၽိတ်းၼ်ႉ ပေႃးမူၼ်ႉမႄးယဝ်ႉတေၽိတ်းပွၵ်ႈလဵဝ်၊ ပေႃးဢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးတေၽိတ်းၵႂႃႇတင်းၸူဝ်ႈ ယႃႇပေလႃႇယွႆႈ ထႃႉယွႆႈ၊ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းၶၢၼ်ႉထွမ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်။
9. ယႃႇပေသမ်ႉၵုင်ႇမုၼ်ပေႃႈမႄႈ ယွႆႈယွႆႈယႅမ်းယႅမ်း၊ လူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ႁူႉဝႃႈလဵင်ႉလူၶဝ် သင်ႇသွၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလီ၊ ၵူၼ်းမိူင်းမီးၽွၼ်းလီ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈလႄႈ ဝႃႈတႃႇလဵင်ႉလူပေႃႈမႄႈပိူင်လဵဝ်၊ ပေႃးၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလီ ၶဝ်ၵေႃႈတေႁူႉၵုင်ႇမုၼ်ပေႃႈမႄႈမႃးယဝ်ႉ။
10. လူဝ်ႇလႆႈမီးလူင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း လုၵ်ႈလၢင်းတႃႇသေႇ၊ ယႃႇမိုင်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူင်လဵဝ်၊ ပေႃးဝူၼ်ႉဝႃႈ လူဝ်ႇႁႃငိုၼ်းၼမ်ၼမ်၊ လုၵ်ႈမေးၸင်ႇတေတူဝ်ၸႂ်သိူဝ်းသႃႇၼႆသေ ဢမ်ႇမီးၽွင်းယၢမ်းတႃႇသင်ႇ သွၼ်လုၵ်ႈလၢင်းၸိုင် တေပဵၼ်လွင်ႈယၢၼ်ၵႆတင်းလုၵ်ႈလၢင်းပႅတ်ႈ၊ လုၵ်ႈလၢင်းတေဢမ်ႇမီးလွင်ႈ ဢုၼ်ႇၸႂ်ၼႂ်းႁိူၼ်း၊ လုၵ်ႈလၢင်းတေဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇႁိူၼ်း၊ တေလိူင်းပႅတ််ႈသေၸူဝ်းၵၼ်တင်းတႆးၵေႃႉ ၸၢင်ႈႁူၺ်းၵၼ်ႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီ။
11. လူဝ်ႇလႆႈပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈလီယိူင်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉသူင်ယိူင်ႈၸွမ်းပေႃႈမႄႈ၊ ပေႃႈမႄႈႁဵတ်းၼႄလွင်ႈလီၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁူႉလုၵ်ႈလၢင်းတေယိူင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းလွင်ႈလီၵႃႈၼၼ်ႉ၊ ပေႃႈမႄႈႁဵတ်းၼႄလွင်ႈဢမ်ႇလီၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ လုၵ်ႈလၢင်းတေယိူင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
12. လူဝ်ႇလႆႈႁႃတၢင်းႁူႉသႂ်ႇတူဝ်တႃႉသေႇ ၵွပ်ႈဝႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ မေႃထွမ်ႇမေႃတူၺ်းၵူၺ်း၊ ပႆႇမေႃထတ်းသၢင်ႈၶေႃႈတႅၵ်ႇလႅင်းႁင်းၵူၺ်းလႄႈ လူဝ်ႇႁႂ်ႈၶဝ်ၵႆႉတွင်ႈထၢမ်ယူႇတႃႇသေႇ၊ ပေႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢမ်ႇမီး လွင်ႈပွင်ၸႂ်သေတွင်ႈထၢမ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈမေႃသပ်းလႅင်းပၼ်ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ ပေႃးပေႃႈမႄႈ လႃႈလီႈ သပ်းလႅင်းၼႄၸိုင် လိူဝ်သေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းပိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ပေႃးၶဝ်ႁူႉၶိုၼ်း လွင်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ၵမ်ႈလိုၼ်း လုၵ်ႈလၢင်းတေၸၢင်ႈလူမဝ် ထၢင်ႇလဵၵ်ႉပေႃႈမႄႈလူးၵွၼ်ႇ။ ပေႃးႁဝ်းယုမ်ႇယမ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ - ၵူဝ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇတွင်ႈထၢမ်ၽူႈႁူႉၶဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၼႄႉၼမ်းပၼ်လုၵ်ႈလၢင်းႁႂ်ႈၵႂႃႇထၢမ်ၽူႈႁူႉႁင်းၵူၺ်း။
13. လူဝ်ႇပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇၼႆႉ ၶဝ်သူင်မီးတႆးၵေႃႉၼမ်သေ ယူႇႁူမ်ႈၵၼ် ယူႇပဵၼ်ၸုမ်းပဵၼ်ၸိူဝ်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶဝ်တေဢမ်ႁူၺ်းၵၼ် ၵႂႃႇႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၸၼ်ၸႂ်ၶဝ်လႄႈ ပၼ်ႁႅင်းၶဝ်လၢႆၾၢႆႇ၊ လိူဝ်သေၵၢၼ်ပၢႆႈပၼ်ႇၺႃႇယဝ်ႉ ယင်ႈလူဝ်ႇလႆႈၸၼ်ၸႂ်ပၼ်ႁႅၼ်းၶဝ်-ႁႂ်ႈပေႃး သူင်ၵျိူၵ်ႈ-
    1. လွင်ႈလဵၼ်ႈႁႅင်းမဵဝ်းဢၼ်ၶဝ်ၵျိူၵ်ႈ၊ လိူဝ်သေမီးၽွၼ်းလီတႃႇပၢႆးယူႇလီယဝ်ႉ ယင်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်မေႃ ၽွမ်ႉၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈသွၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်ႁူႉလွင်ႈပေႉ/လွင်ႈၵၢၼ်ႉ/လွင်ႈပွႆႇဝၢင်းပၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်းၼႆႉ ယင်းၽိုၵ်းႁႂ်ႈၶဝ်မေႃတႅပ်းတတ်းၸႂ်လႅတ်းသႅဝ်း ႁႂ်ႈၶိုတ်းၸမ်ၽွင်းယၢမ်းထႅင်ႈလူး ၵွၼ်ႇ။
    2. ၵၢၼ်တွႆႇႁႆႇတိုင်ႈ/ၵႃႈဝႅၼ် ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈၽိုၵ်းႁႂ်ႈ မီးၸႂ်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၸိုၼ်ႈသႂ်ယဝ်ႉ ယင်းပဵၼ်လွင်ႈ ထိင်းသိမ်းၾိင်ႈငႄႈ ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉထႅင်ႈ။
    3. လိူဝ်သေလွင်ႈလဵၼ်ႈႁႅင်းလႄႈ လွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈ/ၵႃႈဝႅၼ်ယဝ်ႉယင်းမီးထႅင်ႈၼတၢင်ႇပိူင် ဢၼ်ၸၢင်ႈ ၸၼ်ၸႂ်လႄႈ ပၼ်ႁႅင်းလုၵ်ႈလၢင်း ၽွင်းယၢမ်းၶဝ် ယူႇလၢႆၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၸႂ်ႉပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်ၶဝ်၊ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ မေႃတူၺ်း မေႃလူလွမ် လၢမ်းၶၢတ်ႈတႃႈၶဝ်သူင်ၽၢႆႇလႂ်၊ ပေႃးဢမ်ႇၽိတ်းပိူင်ႈလွၵ်းလၢႆးသဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇလႆႈလီၸိုင် တုၵ်ႇလီပၼ်ႁႅင်းၶဝ်တႄႉတႄႉ။

(င) ၶူးလႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

ၶူးလႄႈၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႁၵ်ႉ ၸႂ်သိုဝ်ႈယူဝ်းသေ လဵင်ႉလူယုၵ်ႉၸၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းလေႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵေႃႈလူဝ်ႇၼပ်ႉထိုင်ၵူဝ်ယမ် ၵေႃႉပဵၼ်ၶူးလႄႈၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈ လူၺ်ႈၼမ်ႉၸႂ်ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ။

လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ

တေႃႇၶူး လႄႈ ၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇ

သြႃႇၶူးဝႃး လႄႈ ၵူၼ်းႁုၼ်ႈသႅၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးတၢင်းႁူႉၼမ် တူဝ်ထူပ်းတႃႁၼ်ၼမ်လႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် ႁဝ်းလီၶဝ်ႈႁႃတွင်ႈထၢမ်ႁဵၼ်းႁူႉ ႁႃႁွမ်ဢဝ်တၢင်းႁူႉႁၼ်၊ လွင်ႈလၢတ်ႈၸႃတေႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇမီးတၢင်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇယဵၼ်ႇငႄႈ၊ မီးၼႃႈတႃၼပ်ႉထိုင်ၵူဝ်ယမ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈသင်ႇသွၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဝႆႉၸႂ်ၼိမ်သေ တုင်းထွမ်ႇဢဝ်လီလီ၊ ပိၵ်ႉသမ်ႉမီးဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ်ဢမ်ႇႁၼ်လီသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈတွပ်ႇထဵင်ပွင်ႉလႃႇၶိုၼ်း၊ လူဝ်ႇမေႃပၼ်သရေႇၼႃႈတႃၶူးဝႃး လႄႈ ၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇၶဝ်။

တေႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ

လုၵ်ႈႁဵၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတူင်ႉၼိုင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ပေႃးၵူၼ်းၼုမ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလီမီးတၢင်းႁူႉၸိုင် တေႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လီတွၼ်းၵႂႃႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ တေလီတေၶိုၼ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶူးဝႃးလႄႈၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ၼိမ်ၸႂ်ယၢဝ်း မီးၸႂ်ၸေႇတၼႃႇလီသေ သင်ႇသွၼ်ပၼ် ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းလီၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ။ ဝႆႉၸႂ်ယၢဝ်းသေသပ်းလႅင်းပၼ်၊ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတေဢမ်ႇလႆႈမီးတေႃးသ၊ ယႃႇႁႂ်ႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းထႃႉ လႃႇပွင်ႉၼႄးပၼ်တၢမ်ႇသေသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းလုၵ်ႈလၢၼ်။ လီမီးၸႂ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇဢႃႇယုၶဝ်ယူႇ။ ယႃႇပေႁၼ်ဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁူႉသင်သေၸွမ်းသင်ႇသွၼ်ၶဝ် တႃႇသေႇ။ ၶတ်ႈၸႂ်ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်တၢင်းႁဵတ်းၶဝ်သေၵွၼ်ႇ၊ ပေႃးတႅၵ်ႇလႅင်းဝႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၽႂ်ၼႆ ၸင်ႇသပ်းလႅင်းၼႄတီႈၽိတ်းတီႈထုၵ်ႇ၊ ယႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇ တႅၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ်၊ ၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇလူဝ်ႇမေႃယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းၵၢပ်ႈၸွမ်းပၢၼ်။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်ႁဵၼ်းလၢႆးၵဝ်ႇလၢႆးမွၼ်ယူႇသေႇသေႇ။ လူဝ်ႇမေႃတူၺ်းဢၼ်လႂ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် တေမီးၽွၼ်းလီလႄႈ သရေႇၼႃႈတႃတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ပၼ်ႁႅင်းၶဝ်ၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇလီမီးၸႂ်ဝႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢမ်ႇလီ။ လူဝ်ႇမေႃထတ်းသၢင်ႈတူၺ်း ၽွၼ်းလီၶၢဝ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းပွတ်းသေ ပၼ်ႁႅင်းဢမ်ႇၼၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵႂႃႇ။ လူဝ်ႇသႂ်ႇၸႂ်လွင်ႈမေႃဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၶဝ်သေၵုမ်းတူၺ်းၵႂႃႇၸွမ်း။

(ၸ) သင်ႇၶႃႇ လႄႈ တၵ်ႈၵႃႇ

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၶွင်သႃႇသၼႃႇလႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ လူဝ်ႇပဵၼ်တီႈဢိင်ၸႂ်ၶွင်ၵူၼ်းယုမ်ႇယမ်သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉသ ေသွၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းမီးၸႂ်လီတၢင်းယၢမ်ႈလီ၊ မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ်လူၺ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉၸႂ်ၵႂၢင်ႈတေႃႇၵၼ် ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ၶွပ်ႇဝူင်းၵူၼ်းပေႃးတေမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇ။

ၽၢႆႇတၵ်ႈၵႃႇၵေႃႈ လီယုမ်ႇယမ်သႃႇသၼႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇသေ တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းလႄႈပၼ်ႁႅင်းၵႂႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသ ၼႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်း။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈ သႃႇသၼႃႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယုမ်ႇသေတႃႉၵေႃႈ လူဝ်ႇမေႃၼပ်ႉထိုဝ်ပၼ်လႄႈပၼ်ႁႅင်းၵႂႃႇ။

လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ

ပေႃးၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၶွပ်ႇဝူင်းသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉ လူဝ်ႇမေႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁဵတ်းၸွမ်း ၾိင်ႈထုင်းသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ။ သႃႇသၼႃႇမီးၼမ်လႄႈ တီႈၼႆႈဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅမ်ႈလႆႈမူတ်း။ တေပၼ်တီႈတႅၵ်ႈၸွမ်း သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ဢၼ်လဵဝ်ၵွၼ်ႇ။

ပေႃးၵႂႃႇတီႈဝတ်ႉတီႈၵျွင်း

1. တေလႆႈဝႆႈသႃ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်လၢႆးတႆးထႆးသေ ႁွမ်းမိုဝ်းယုၵ်ႉဝႆႈ။ မိုဝ်းတေဢမ်ႇလႆႈသုင်ပူၼ်ႉၽႅဝ်၊ မိူဝ်ႈၶုပ်ႉဝႆႈၼၼ်ႉ မိုဝ်းတေလႆႈဝႆႉၸူဝ်ႈသူပ်း၊ တေလႆႈဝႃႈသႃထု သၢမ်ၵမ်း၊ ဝႃႈလွႆးလွႆး-ဝႃႈၼႂ်းၸႂ်ၵေႃႈလႆႈ။ သႃႇထုၼိုင်ႈၵမ်တေလႆႈၶုပ်ႉဝႆႈၼိုင်ႈၵမ်း၊ တေလႆႈၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇတႅတ်ႈတႅတ်ႈ၊ မူပ်ႇဝႆႈလူင်းတႅတ်ႈတႅတ်ႈ၊ မူပ်ႇဝႆႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈလုၵ်ႉၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ဝႆႉတူဝ်တင်ႈသိုဝ်ႈ၊ ယႃႇပေၵူမ်ႈၼႃႈ ယႃႇပေၵိူင်းႁူဝ်ၵိူင်းတူင်၊ ယႃႇပေဝၢႆႇသၢႆႉဝၢႆႇၶႂႃ၊ ဝႆႉတူဝ်ၼိမ်ၸႂ်ၼိမ်လီလီ၊ ႁႂ်ႈပေႃးလီလူလီတူၺ်း ႁႂ်ႈပေႃးၵိုင်ႇၶဝ်ႈပဵၼ်ၶိူဝ်းလီပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ။
2. ပေႃးယဝ်ႉ ဝၢႆႇၼႃႈၵႂႃႇ တၢင်းဢၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူး ၵွၼ်းဝတ်ႉၵွၼ်းၵျွင်းၼၼ်ႉသေဝႆႈသႃသၢမ်ၵမ်းထႅင်ႈ။

ပေႃးဝႆႈသႃယဝ်ႉ တေလႆးၼပ်ႉယမ်တူင်ႉတၵ်ႉၵႂၢမ်းၵတ်းယဵၼ်မႂ်ႇသုင်ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်း ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်းတူင်ႉတၵ်ႉမိူဝ်ႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်။

လၢႆးဝႆႈၽြႃးလႄႈသင်ႇၶႃႇ

1. ၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇဝႆႉဝၢင်းတူဝ်သိုဝ်ႈ၊ ႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႉတီႈၼႃႈဢူၵ်း။
2. ယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈ ႁႂ်ႈႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းတိူဝ်ႉၼႃႈၽၢၵ်ႇ ၵူမ်ႈႁူဝ်လူင်းဢိတ်း။
3. မူပ်ႇလူင်းႁႂ်ႈတႅတ်ႈတႅတ်ႈ ၽႃႇမိုဝ်း လင်တိၼ် ငွၵ်းသွၵ်ႇ ႁူဝ်ၶဝ်ႇ ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတိူဝ်ႉပိုၼ်ႉၼင်ႇၵၼ်၊ ႁႂ်ႈၼႃႈၽၢၵ်ႇလူင်းတိူဝ်ႉပိုၼ်ႉသေဝႃႈ ’သႃထု’။ လုၵ်ႉၶိုၼ်းႁဵတ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ႁၢင်ႈထိ(1) ၼႆသေဝႆႈ(3)ၵမ်း။ ပေႃးဝႆႈ ယဝ်ႉၸင်ႇဝႆႈသင်ႇၶႃႇ၊ လၢႆးဝႆႈမိူၼ်ၵၼ်တင်းဝႆႈၽြႃး။

မိူဝ်ႈတေလူႇတၢၼ်း

1. ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ်ဢဝ်တီႈယူႇ။
2. ၽူႈမီးၸၼ်ႉၵၢၼ်တၼ်းႁဵင်းၶဝ်ဢဝ်တီႈယူႇ။
3. ၸၢႆးၶဝ်တင်းလၢႆ ၼင်ႈၶပ်ႉပဵၼ်ထႅဝ် ဢဝ်တီႈယူႇၸွမ်းထႅဝ်ၽႂ်မၼ်း။
4. ယိိင်းၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ပဵၼ်ထႅဝ်ဢဝ်တီႈယူႇၸွမ်းထႅဝ်ၽႂ်မၼ်း-ႁႂ်ႈပေႃးလီလူလီတူၺ်း။
5. မိူဝ်ႈတေလူႇၼၼ်ႉ ႁူဝ်လူႇပူႇၸၢၼ် ပူႇပၢၼ်းယိပ်းၽိူတ်မွၵ်ႇသေ ၵၢဝ်ႇလူႇတႃႇၼတၢင်းတၢၼ်း။ မိူဝ်ႈၽွင်း ”ပူႇၵမ်မွၵ်ႇ” ယိပ်းၽိူၼ်မွၵ်ႇသေတိုၵ်ႉၵၢဝ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပရိသၢတ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆတေဢမ်ႇလႆႈမေႃး။ တေဢမ်ႇလႆႈလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ၊ တေဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉယွၵ်ႇၵၼ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈဝၢႆႇသၢႆႉဝၢႆႇၶႂႃႇ၊ တေဢမ်ႇလႆႈၵူမ်ႈၼႃႈ၊ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵိူင်းႁူဝ်ၵိူင်းတူဝ်ၵႂႃႇ တၢင်းသၢႆႉတၢင်းၶႂႃ၊ တေဢမ်ႇလႆႈငဝ်ၼွၼ်း၊ တေလႆႈယူႇၼိမ်ၼိမ်မီးဢိင်ႇသရေႇလီလီ။ ပေႃးႁူဝ်လူႇပူႇပၢၼ်း ယွင်ႈၽိူၼ်မွၵ်ႇၵၢပ်ႈယဝ်ႉ မၼ်းတေဢွၼ်ပရိသၢတ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆ ၵၼ်ႇတေႃးဢေႃႈၵႃႇသ ဝႃႈၸွမ်းႁူဝ်လူႇပူႇပၢၼ်ႈလီလီ၊ ဝႃႈၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ၊ ယႃႇပေဝႃႈပူၼ်ႉပိူၼ်ႈ၊ ထွမ်ႇပူႇပၢၼ်းသေဝႃႈၽဵင်ႇၽဵင်ႇ ပေႃးၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃႈယဝ်ႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတေပၼ်ၽွၼ်း။ ပေႃးပၼ်ၽွၼ်းယဝ်ႉ ပူႇပၢၼ်းတေဢွၼ်ၶၢမ်ႇသိၼ်ႁႃႈ၊ ၼႆႉၵေႃႈထွမ်ႇသေ ဝႃႈၸွမ်းပူႇပၢၼ်းလီလီ၊ ပေႃးမုၼ်ၸဝ်ႈဢွၼ်ဝႃႈၼႆၵေႃး ဝႃႈၸွမ်းလီလီၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ။ ၽွင်းၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ဝၢၼ်းပရိတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်ၼိမ်ၼိမ်သေ တုင်းထွမ်ႇဢဝ်။ ၽွင်းၼၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈ ၶႂ်ႈဢဝ်မိုဝ်းဝၢင်း ဝႆႉၼိူဝ်ၶႃသေထွမ်ႇ ၵေႃႈလႆႈယူႇ။ မိူဝ်ႈလႂ်မုၼ်ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈပရိတ်ႈသုတ်းလႄႈသင် ပၼ်ဢေႃးဝႃႇတသုတ်းလႄႈသင် ႁႂ်ႈယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈသႃတုသၢမ်ၵမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈႁူမ်ႈသဵင်ၵၼ်။
6. လွင်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ - ၵွၵ်းၼမ်ႉယၢတ်ႇ တေလႆႈဢဝ်ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈဢၼ် ႁၢင်ႈလီ(ဢမ်ႇၼၼ်) ငွႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီ (ဢမ်ႇၼၼ်) ပေႃးဢမ်ႇမီးၵွၵ်းငွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ၵွၵ်းယူဝ်းယူဝ်းလႆႈယူႇ။ ယႃႇပေယၢတ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းၵွၵ်းထူမ်ႇ၊ တေလႆႈယၢတ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းဢၢင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႇၸွၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵွၵ်းဢၼ်တၢင်းယႂ်ႇမွၵ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ယတ်ႇၼမ်ႉသၢမ်ပိူင် -
   1. မုၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးလွတ်ႈၵႂၢမ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉပၼ်။
   2. ပူႇပၢၼ်းႁေႃးလွတ်ႈၵႂၢမ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉပၼ်။
   3. ၸဝ်ႈတႃႇၼ ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉႁေႃးလွတ်ႈဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း - မီးသၢမ်ပိူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢတ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉ ပရိသၢတ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆ တေလႆႈယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ် ဝႆႉတူဝ်ၼိမ်ၼိမ်၊ ဢမ်ႇလႆႈဝၢႆႇသၢႆႉဝၢႆႇၶႂႃသေလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇလႆႈလုတ်ႇလႅင်းယႃႈဢူမ်ပူႉၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ဢူၼ်မေႃး၊ တေဢမ်ႇလႆႈၵွတ်ႇႁူဝ်ၶဝ်ႇသေလႅၼ်းတိၼ်ၶိုၼ်ႈတၢင်းသင်ႇၶႃႇၼင်ႈ။ ပေႃးၵႂၢမ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉသုတ်းယဝ်ႉႁႂ်ႈၽွမ်ႉၵၼ်သႃထုႁူမ်ႈၶေႃႈၸွမ်းၵၼ်ၵူႈၵေႃႉ။
7. ပေႃးၵႂၢမ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉယဝ်ႉ ႁူဝ်လူႇပူႇပၢၼ်းတေၶိုၼ်းၵၼ်ႇတေႃး ရတၼႃႇၸဝ်ႈတင်းသၢမ်ၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႇဢွၼ်ၵၼ်ထွမ်ႇသေဝႃႈၸွမ်းပူႇပၢၼ်ႈလီလီၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးပူႇပၢၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ႇတေႃႈယဝ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈတေပၼ်ပွၼ်းမင်ႇၵလႃႇ၊ ပေႃးပွၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်သႃထုႁူမ်ႈသဵင်သၢမ်ၵမ်း၊ ပေႃးသႃထုယဝ်ႉၵေႃႈ ၵၢၼ်လူႇတၢၼ်းပဵၼ်ဢၼ််ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ။
8. ဝၢႆးလူႇတၢၼ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈတေလူင်းဝတ်ႉၵျွင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႉသိုဝ်ႈၽႂ်မၼ်းလီလီ၊ ယႃႇပေႇဢူၼ်မေႃး၊ ယႃႇပေဝၢင်းတိၼ်ႁႅင်း။
9. လွင်ႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ၼႂ်းဝတ်ႉ ၼႂ်းဝၢင်းဝတ်ႉလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၸေႈႁေႃႇတၢင်းၵိၼ်တွင်ႁေႃႇတၢင်းၵိၼ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇဝၼ်းဝၢႆႇလႂ် လႅၼ်းယႃးပွတ််းလႂ် ယႃႇပေပႅတ်ႈဝူၺ်ႇ၊ မေႃၵိၼ်ၵေႃႈႁႂ်ႈမေႃၵဵပ်းၽဵဝ်ႈလီလီ။ လွင်ႈလႆႈၶိုၼ်ႈဝတ်ႉ ဝႆႈသႃပုတ််ႉထၸဝ်ႈလႄႈသင်၊ ဝႆႈသႃသင်ႇၶႃႇသႃႇမၼေႇလႄႈသင် လႆႈလူႇလႆႈတၢၼ်းလႄႈသင်၊ လႆႈထူပ်းလႆႈႁၼ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢိၵ်ႇၽူႈမီးတၢင်းႁူႉႁၼ်ၼမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ ဢၼ်ပၼ်လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလွၼ်ႉလွၼ်ႉလႄႈ ႁႂ်ႈလႆႈမီးၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ ၶိုၼ်ႈဝႆႈၶိုၼ််ႈလူႇၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ

1. လုၵ်ႈၽႂ်လၢင်းမၼ်း လီလႆႈသွၼ်ဝႆႈသႃရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလဵၵ်ႉ တိုၵ်ႉၼွႆႉ၊ ပေႃးသွၼ်ၸဵမ်လဵၵ်ႉၼၼ်ႉၸိုင် တေသွၼ်ငၢႆႈဝႃႈငၢႆႈၵႂႃႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈပေႃႈမႄႈၶဝ် လႆႈလိုမ်းၸႂ် ၸွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2. ယၢမ်းမိူဝ်ႈပႆတၢင်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉသင်ႇၶႃႇၼၼ်ႉၸိုင် ႁႂ်ႈလႆႈငိူင်ႉဝႄႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈတၢင်း၊ ပေႃႈပဵၼ်လႆႈ ဝႄႈပႃးၵွင်ႉငဝ်းတူဝ်ၶဝ်ၸဝ်ႈသေ၊ တေလႆႈႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈလႄႈတူင်ႉတၵ်ႉ ”မႂ်ႇသုင်ဢေႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။
3. မိူဝ်ႈႁူပ်ႉသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၸွမ်းတၢင်းလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတၼ်းၼင်ႈဝႆႈလီလီၼၼ်ႉ-
   1. ၸုၵ်းဢဝ်တိၼ်မိုဝ်းတိူၵ်ႉၵၼ်သေ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းငူပ်ႉတၢင်ႇၼႃႈၽၢၵ်ႇဝႆႈ။
   2. ၼင်ႈၵွင်ႇယွင်ႇသေ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းငူပ်ႉတၢင်ႇၼႃႈၽၢၵ်ႇဝႆႈ။
   3. ၼင်ႇၶုပ်ႉၶဝ်ႇသေ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းငူပ်ႉတၢင်ႇၼႃႈဢူၵ်းဝႆႈလၢတ်ႈတေႃႇ။

(သ) ၶႅၵ်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်း

ၵူၼ်းႁဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးယူႇၼႂ်းၶွပ်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸိုင် လွင်ႈလႄႇလၢဝ်း သူႇၸႂ်းႁႃၵၼ် ႁိူၼ်းၼိုင်ႈတင်းႁိူၼ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ တၵ်းဢမ်ႇဝႄႈႈလွတ်ႈလႆႈႁင်းၽႂ်မၼ်း၊ မိူဝ်ႈလႄႇၸႂ်းၵၼ် ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈပိူင်ၵူၼ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်လွင်ႈပဵၼ်ႇပႆႇၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ မၼ်းၸၢင်ႈဢဝ် ၵူၼ်းႁဝ်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းယုမ်ႇယမ်ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃး၊ ပဵၼ်ႇပႆႇၼပ်ႉထိုဝ်ၵၼ်မႃး၊ ၵွပ်ႈၼႆၵူႈၵေႃႉတၵ်းလီလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈမီႈလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သိူၵ်ႈသမ်ႇ ဝူင်ႈၵၢင်ၶႅၵ်ႇတင်းၸဝ်ႈႁိူၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

တွၼ်ႈၶႅၵ်ႇ

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်လႄႈ မီးႁိူၼ်းလႆႈၵူႈၵေႃႉ၊ ၼႂ်းႁိူၼ်းၼိုင်ႈလင်ၵေႃႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၼပ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိူဝ်တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵိတ်ႇၶႂၢင်လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈသႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉတႃႇသေႇ၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈဢၼ် မီးၾိင်ႈထုင်းၼိုင်ႈမဵဝ်းလႄႈ ၼင်ႇႁိူဝ်တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵိတ်ႇၶႂၢင်သေ ၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇဝူၼ်ႉၶႆႈၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ

(1) လွင်ႈၵႂႃႇပႆလႄႇလၢဝ်းသူႇၸႂ်း ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိုတ်ႈ (တႆးၵေႃႉ-ဢူၺ်းလီ)

ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇၶဝ်ႈၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းႁူႉဝႃႈၶႅၵ်ႇမႃး၊ ပေႃးၸဝ်ႈႁိူၼ်းဢမ်ႇယူႇႁိူၼ်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလီလႆႈၶဝ်ႈဝၢင်းႁိူၼ်းပိူၼ်ႈ။ ပေႃးထၢင်ႇဝႃႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းမီးယူႇၵေႃႈ လီလႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၽႅဝ်ၼႃႈႁိူၼ်းယူႇ၊ ၽၵ်းတူၵိူၼ်ႇပိူၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးပိူၼ်ႈပိုတ်ႇဝႆႉၵေႃႈလီဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်၊ ပေႃးတူဝ်ႁဝ်းလႆႈပိုတ်ႇဢဝ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၶိုၼ်းႁပ်းဝႆႉပၼ်၊ ပေႃးၽႅဝ်ၼႃႈၽၵ်းတူလႄႈ ဢမ်ႇပႆႇႁၼ်ၽႂ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁွင်ႉႁႃၸဝ်ႈႁိူၼ်း၊ မိူဝ်ႈလႂ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းႁပ်ႉၶဝ်ႈႁိူၼ်းယဝ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇလီထွတ်ႇၶႅပ်းမူၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၶဝ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းသေ ၼင်ႈတီႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼႄပၼ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်းလိုမ်းလၢတ်ႈၵေႃႈ ယွၼ်းဢၶႂၢင်ႉသေ ထၢမ်တီႈၼင်ႈယဝ်ႉၸင်ႇၼင်ႈ၊ ၼင်ႈၵေႃႈလီမီးသရေႇလီလီ၊ မဵဝ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ-တႄႇဢဝ်ၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉမႆႈၵႂႃႇ-လိူဝ်သေၸဝ်ႈႁိူၼ်းတမ်းပၼ်ၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈဢၶႂၢင်ႉ ယႃႇပေယိပ်းပေၵမ်း။ လႆႈဢၶႂၢင်ႉသေ လႆႈယိပ်းလႆႈတူၺ်းၼႆၵေႃႈ ၶိုၼ်းမႄးဝၢင်းဝႆႉပၼ်မိူၼ်ၼင်ႇၸဝ်ႈႁိူၼ်းႁဵတ်းဝႆႉ။ ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇႁူၵ်ႉႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိႁဵတ်းၸွမ်း။ ပေႃႈဢမ်ႇလႆႈဢၶႂၢင်ႉ ယႃႇပေၶဝ်ႈၼႂ်းလုၵ်းၼွၼ်းလႄႈ တၢင်ႇႁွင်ႈတၢင်ႇလုၵ်း၊ ပေႃႈယူႇႁိုင်လႄႈ ၶႂ်ႈယဵတ်ႇၵူၼ်ႉပႆလဵၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် ၶႂ်ႈလႄႇၼွၵ်ႈ လႄႇပၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တွင်ႈထၢမ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းသေၸင်ႇၵႂႃႇ၊ ပေႃးၽႅဝ်ၼႂ်းသူၼ် ယႃႇပေပိတ်းဢဝ်၊ ယႃႇပေယဵပ်ႇပႆၼိူဝ်သူၼ်မွၵ်ႇသူၼ်ၽၵ်းပိူၼ်ႈ။

လူဝ်ႇမေႃလၢမ်းတူၺ်း ၸဝ်ႈႁိူၼ်းမီးယၢမ်းတူဝ်ႈတၼ်းဢမ်ႇတၼ်း၊ ပေႃးၶဝ်ဢမ်ႇလႅပ်ႈတၼ်းၼႆ မီးၵၢၼ်သင်ၵေႃႈၸဵဝ်းလၢတ်ႈၸဵဝ်းႁဵတ်း။ ပေႃးဢမ်ႇမီးၵၢၼ်သင်ၵေႃႈလီ သူင်ႇသင်ႇတူင်ႉတၵ်ႉသေမိူဝ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁုပ်ႈမၼ်းတႄႉ ၵွပ်ႈႁဝ်းသေ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လွင်ႈၵိတ်ႇၶွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်လႄႈၼႃႈၵၢၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸဝ်ႈႁိူၼ်းသမ်ႉပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းလႄႈသင်၊ ယုမ်ႇယမ်သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇဢၼ်လႄႈသင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇပဵၼ်လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၾိင်ႈထုင်းသႃႇသၼႃႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လီၾၢင်ႉသတိတႄႉတႄႉ။

ပေႃးႁဝ်းသမ်ႉလူဝ်ႇယူႇၵိၼ်ၼွၼ်းႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၶၢဝ်းႁိုင်ၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းပေႃးတေဢမ်ႇၼၵ်းႁူဝ်ၼၵ်းမႃႇၼၵ်းၸႂ်ၵွပ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇတူၺ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ။ ယႃႇပေၼပ်ႉပဵၼ်ၶႅၵ်ႇယူႇတႃႇသေႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ သုၼ်ႇတူဝ် လႄႈၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈၾၢင်ႉသတိယူႇတႃႇသေႇ။

(2) လွင်ႈလႄႇဝတ်ႉလႄႇၵျွင်း

ပေႃးပဵၼ်ၵျွင်းသႃႇသၼႃႇဢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇယုမ်ႇယမ်ၼႆ လီႁဵတ်းၸွမ်းၾိင်ႈထုင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵႂႃႇၸွမ်း။ ပေႃးပဵၼ်ဝတ်ႉၵျွင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈသႃႇသၼႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇၼႆ ဢမ်ႇဝႆႈၸွမ်းၵေႃႈဢမ်ႇပဵၼ်သင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈယဵၼ်ငႄႈတၢင်ႇမဵဝ်း - မိူၼ်ၼင်ႇလူဝ်ႇထွတ်ႇၶႅပ်းမူၵ်ႇႁူဝ်လႄႈသင်၊ တီႈလူဝ်ႇၼင်ႈလူဝ်ႇၸုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸွမ်းၾိင်ႈထုင်းပိူၼ်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ႁဝ်ႈလႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်ၶွပ်ႇဝူင်း တီႈပိူၼ်ႈဝႆႉယႂ်ႇဝႆႉသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉၵေႃႈလီထၢမ်ပိူၼ်ႈသေႁဵၼ်းၸွမ်း။

(3) သူႇၸႂ်း ၵၼ်ႇတေႃးၵူၼ်းလူင်

ၼႂ်းႁိူၼ်းၼိုင်ႈလင် ပေႃးတေၵၼ်ႇတေႃးၵူၼ်းထဝ်ႈၼႆ လုၵ်ႈလၢၼ်တင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵၼ်ႇတေႃးပွၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းၶိုၵ်ႉၶမ်ႇယႂ်ႇလူင်ၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈၵၼ်ႇတေႃးႁင်းၽႂ်မၼ်း။ ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉၵၼ်ၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ် ဢဝ်ၵၼ်ဝႃႈပႃးၵၼ်ပဵၼ်၊ ဢမ်ႇတႅၵ်ႇဢမ်ႇ ယၢႆႈၵၼ်၊ ၽူႈႁပ်ႉလွင်ႈၵၼ်ႇတေႃးၼၼ်ႉ တေလီၸႂ်ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ဢမ်ႇလႆႈယၢပ်ႇႁိူဝ်ႉ လၢႆပွၵ်ႈ။

လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ ၶႂ်ႈၵၼ်တေႃးသြႃႇၶူးဝႃးၵူၼ်းလူင်လႄႈသင် ၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈဢိူင်ႇ ၶႂ်ႈၵၼ်ႇတေႃး ထဝ်ႈဝၢၼ်ႈထဝ်ႈဢိူင်ႇ ၵၢင်ႉၵႄႇ ၶုၼ်ဢိူင်ႇၶုၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လီလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းလၢႆးၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၾိင်ႈထုင်းလီႁဝ်း ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇႁ်ႈမၼ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ၊ ႁဝ်းပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၵွၼ်ႈၸိုင် ၽူႈၵေႃႉပဵၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ၵႄႇၵေႃႈ ႁူမ်ၸူမ်းမူၼ်ႈၸႂ်ၸွမ်းယဝ်ႉ။

တွၼ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼုမ်ႇထဝ်ႈဢမ်ဝႃႈ၊ ၵူၼ်းလူင်ၵူၼ်းဢွၼ်ႇ သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၽူႈဢၼ်မီးဢဵၼ်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈသူႇၸႂ်ႈသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၼပ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၶႅၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႉပဵၼ်ၶႅၵ်ႇပေႃးတေ ဢမ်ႇၼႃႈလဵၵ်ႉၸႂ်လဵၵ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၼိူဝ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးလွင်ႈယဵၼ်ႇငေႈသေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈလီလီငၢမ်းငၢမ်း၊ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူႈၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းလႄႈ လူဝ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်လၢတ်ႈၵၼ် ဝႆႉၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။

လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ

1. တီႈၶႅၵ်ႇၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်သြႃႇၶူးဝႃးလႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ ၽူႈဢႃႇယုယႂ်ႇလိူဝ်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေလႆႈမီးလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈမီးပႃးတၢင်းၼပ်ႉယမ်၊ ပေႃးတၼ်းႁူႉတၼ်းႁၼ်ယူႇၼႆ တေလႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉၼႃႈဝၢင်းႁိူၼ်း ၸွႆႈပႃးတိဝ်ႈပၼ်ၶူဝ်းသေ ဢွၼ်မႃးၼႂ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁပ်ႉၼင်ႈတီႈႁဝ်းဝႆႉ ပဵၼ်တီႈသုင် - မိူၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်းၽၢၵ်ႈၵေႃႈတၢင်းၼိူဝ်ႁိမ်းၶဵင်ႇၽြႃး။ ႁိူၼ်းၼင်ႈတင်ႇၵေႃႈတီႈတၢင်းၼိူဝ်လႄႈ ဢမ်ႇၵိတ်ႇဢိူမ်ႈၸမ်တၢင်းၵႂႃႇပႆ။
2. ၽူႈပဵင်းၵၼ်လႄႈ ၽူႈလဵၵ်ႉသေႁဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၽဵင်ႇပဵင်းတူဝ်ၵဝ်ႇသေ ႁပ်ႉၼင်ႈတီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ။
3. ၼင်ႇႁိုဝ်ၶႅၵ်ႇတေဢမ်ႇမီးလွင်ႈ “ဢၢၼ်ၸႂ်” ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်ႈယဵၼ်ႇငႄႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၼႃႈတႃႁၢင်ႈၾၢင်သၢင်ႇထုၵ်ႇသေ ဢမ်ႇၼမ်ႉမႆႈၵေႃႈၼမ်ႉၵတ်း လူဝ်ႇယိုၼ်ႈတမ်းပၼ်။ တူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ၼင်ႈသေတွင်ႈထၢမ်လွင်ႈဢၼ်လႆႈႁွတ်ႈမႃး၊ ပေႃးပွင်ပဵၼ်လႆႈၸိုင် လႅၼ်းယႃႈ၊ ၵွၵ်းထူမ်ႇတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆးၸိူပ်းၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလႆႈလီတမ်းယူႇ။
4. ပေႃးမီးလွင်ႈတၢင်းသေ ၶႅၵ်ႇလႆႈၼင်ႈႁိုင်ၵေႃႈ လူဝ်ႇမေႃလၢတ်ႈလွင်ႈယဵတ်ႇၵူၼ်ႉၼႄပၼ် တီႈလႄႇၼွၵ်ႈ လႄႇပၢင်ႇ။ ၼႂ်းႁိူၼ်းၼွၵ်ႈႁိူၼ်း သူၼ်မွၵ်ႇသူၼ်ၽၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးမီးတီႈၶႂ်ႈၼႄၶႅၵ်ႇၼႆ တူဝ်ၵဝ်ႇဢွၼ် ၵႂႃႇၵေႃႈလီ၊ သူပ်းၽိတ်ႈမွၵ်ႇၼႄတၢင်းၵေႃႈလီ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်သၢင်ႇတုၵ်ႇယူႇ။
5. မိူဝ်ႈၶႅၵ်ႇၽူႇယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် တေပွၵ်ႈမိူဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈပႆသူင်ႇႁွတ်ႈထိုင်ၼႃႈဝၢင်းႁိူၼ်း။
6. သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶႅၵ်ႇတေမႃးၵိၼ်ၼွၼ်းတီႈႁိူၼ်းၸိုင် ဝၢႆးႁပ်ႉတွၼ်ႈတမ်းၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉမႆႈ လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉယဝ်ႉ ယူႇၸူဝ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီတမ်းဝၢင်းၶူဝ်းၶွင်သေ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်တီႈၼွၼ်း တီႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ လႄႇၼွၵ်ႈ လႄႇပၢင်ႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶႅၵ်ႇတေဢမ်ႇၵႂင်ၸႂ်ဢမ်ႇယူႇယၢပ်ႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဝူၼ်ႉၶွပ်ႈယူႇတႃႇသေႇ။

(ၺ) တေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်

ၶေႃႈပွၼ်ႈၸႂ်

လူဝ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈႁႂ်ႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်သၢမ်ပိူင်။

1. လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼမ်ႉထိုဝ် ၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်.
2. လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်ဢူၺ်းၵေႃႉဢူၺ်းသေႈၵၼ်။
3. လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် ၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ။

လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ

မိူဝ်ႈၵႂႃႇမႃးလႄႈ ထူပ်းၵူၼ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃၼႄလွင်ႈၼပ်ႉထိုဝ်

1. မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် လတ်းၽၢၼ်ႇမႃး ႁိမ်းႁွမ်းႁဝ်းသေ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈႁဝ်းၼင်ႈယူႇၼၼ်ႉႁႂ်ႈလုၵ်ႉၸုၵ်း။
2. ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁွင်ႈၼႂ်းႁူမ်ႈယဝ်ႉ လူဝ်ႇလုၵ်ႉၸုၵ်း၊ ပေႃးမၼ်းယင်းပႆႇၼင်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇဢမ်ႇလႆႈၼင်ႈ၊ ပေႃးၸၼ်ႉၼိူဝ်ၼင်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈၼင်ႈၸွမ်း။
3. ပေႃးဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၵူၼ်းသိုၵ်းသ ေၸုၵ်းႁပ်ႉၵူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းသွင်ၶွၼ်ငူၵ်ႉၶႅပ်ႇဝႆႉတၢင်ႈၼႃႈၶႃ။
4. မိူဝ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၵွတ်ႇၵႆႇ တဝ်ႉဢႅင်ႈ၊ မိုဝ်းတဝ်ႉၵၢင်း၊ မိုဝ်းၸူၵ်းထွင်း၊ ၸုၵ်းၶွႆႈတိၼ် ၸုၵ်းၶႃမႃႉ၊ ၸုၵ်းဢိင်သဝ်၊ ဢိင်ၽႃ၊ ၸုၵ်းတဝ်ႉၶူင်ႇ၊ ယႃႇလႅၼ်ႈမိုဝ်း ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆး ထင်ႇၶီႈမုၵ်ႈ ဢႆသႂ်ႇၼႃႈ။
5. ပေႃးၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ပႆႇယိုၼ်ႈမိုဝ်းမႃး သိုၵ်ႇမိုတ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈယိုၼ်ႈမိုဝ်းၵႂႃႇဢွၼ်တၢင်း။
6. ပေႃးထူပ်းၺႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် လူဝ်ႇလႆႈယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈသေ တူင်ႉတၵ်ႉဢွၼ်တၢင်းဝႃႈ “မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ”။
7. ပေႃးထူပ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်တီႈၵိတ်ႇတီႈၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇငိူင်ႉဝႄႈပၼ်တၢင်း။
8. ယႃႇပေၵၢပ်ႈလႅၼ်ႈယႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းၵိၼ်တဵမ်သူပ်းသေ တူင်ႉတၵ်ႉ လၢတ်ႈတေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်။
9. မိူဝ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ တေႃႇၼႃႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ၊ ယႃႇဝၢႆႇသၢႆႉဝၢႆႇၶႂႃ။
10. ပေႃးမီးတၢင်းယၢမ်ႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းပႃးမိုဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိ ယႃႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႈၸမ်ၼႃႈၸမ်တႃၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်။
11. မိူဝ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ယႃႇၼင်ႈၶႃၵၢႆႇၵွၼ်း။
12. ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁိမ်လၢတ်ႈတတ်းၼႃႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်။
13. မိူဝ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ယႃႇပေဢဝ်ၵႂၢမ်းပႄႉပုၼ်ႈသေလၢတ်ႈ။
14. လွင်ႈလၢတ်ႈၸႃႁဝ်းၼၼ်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈၶၢမ်ႈၼႃႈၶၢမ်ႈတႃၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ႁဝ်း။

လၢႆးဝႆႈတူင်ႉတၵ်ႉမႂ်ႇသုင်

မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈႁူပ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈသေတူင်ႉတၵ်ႉဝႃႈ “မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ”(လၢႆးဝႆႈ) ႁွမ်းၽႃႇမိုဝ်းႁႂ်ႈႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းတိူဝ်ႉၵၢင်း၊ ၵူမ်ႈႁူဝ်လူင်းဢိတ်းဢေႃႈ။

ၸၼ်ႉထၢၼ််ႈၼိူဝ်သမ်ႉ တေလႆႈႁပ်ႉဝႆႈၶိုၼ်းသေတူင်ႉတၵ်ႉဝႃႈ’မႂ်ႇသုင်’(လၢႆးဝႆႈ) ႁွမ်းၽႃႇမိုဝ်းႁႂ်ႈႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းမီးသိုဝ်ႈၼႃႈဢူၵ်ႈ။

ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ႁူပ်ႉၵၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်တိုၵ်ႉၼင်ႈယူႇၼိူဝ်ႁၢၼ်ႉၸိုင် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈတေလႆႈၼင်ႈႁွမ်းၶႃသေ ၸင်ႇၵွႆႈယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈ တူင်ႉတၵ်ႉဝႃႈ’မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ’(လၢႆးဝႆႈမိူၼ် ၵၼ်တင်းၸုၵ်းဝႆႈ)။ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၵေႃႈ တေလႆႈႁပ်ႉဝႆႈၶိုၼ်းသေတူင်ႉတၵ်ႉဝႃႈ ‘မႂ်ႇသုင်’(လၢႆးဝႆႈမိူၼ်ၵၼ်တင်းၸုၵ်းဝႆႈ)။

လူဝ်ႇမေႃၸူမ်ႈႁပ်ႉၸူမ်းသူင်ႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်

1. ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် မႃးၸူးတီႈႁဝ်းၼႆ လူဝ်ႇဝႆႉၼႃႈတႃႁူမ်ၸူမ်းသေ ၵႂႃႇတူင်ႉတၵ်ႉ ႁပ်ႉတွၼ်ႈ၊ ပေႃးပႃးၶူဝ်းမႃး ယွၼ်းႁပ်ႉၸွႆႈပႃးပၼ်။
2. လူဝ်ႇၼႄပၼ်တီႈၼင်ႈဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ။
3. ပေႃးၽူၼ်တူၵ်း လီပႃႈၸွင်ႈၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ်။
4. မိူဝ်ႈႁပ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်သေ တမ်းဝၢင်းပၼ်တီႈယူႇယဝ်ႉ လူဝ်ႇၼင်ႈႁဵတ်းၵေႃႉ။
5. ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ၼမ်ႉယိုဝ်ႉၼမ်ႉၼဵင်ႈလႄႈသင်၊ လႅၼ်းယႃႈလႄႈသင် တူၺ်းငဝ်းလၢႆးသၢင်ႇထုၵ်ႇသေ တမ်းဝၢင်းပၼ်။
6. မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် မီးဝႆႉတီႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃႈတေလၢတ်ႈတေႃႇၵူၼ်းဢွၼ်ႇႁဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ၾၢင်ႉသတိၶေႃႈၵႂၢမ်းလႄႈသဵင်လၢတ်ႈ၊ ၵူဝ်ၶႅၵ်ႇထၢင်ႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶိတ်ႈပၢႆႇတမ်တႅင်း။ ပေႃးၸမ်ပဵၼ်လူဝ်ႇလႆႈၽၢတ်ႈၵႂႃႇ ၽၢႆႇၼႃႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်၊ မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၸုၵ်းယူႇ - ႁဝ်းတေလႆႈၵွမ်ႈတူဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ”ၵၼ်ႇတေႃးၶႃႈ” ၼႆသေၸင်ႇလတ်းၽၢတ်ႈၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ၼင်ႈယူႇၼိူဝ်ႁၢၼ်ႉ ႁဝ်းတေလႆႈၸႂ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇပႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၵွမ်းၵႂႃႇသေလၢတ်ႈဝႃႈ ”ၵၼ်ႇတေႃးၶႃႈ” ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ။
7. တူၺ်းငဝ်းလၢႆးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်သေ ပေႃးတေၶႂ်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ၸိုင် လူဝ်ႇလၢတ်ႈပၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼၼ်ႉငိူင်ႉဝႄႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇပၼ်။
8. ပေႃးပဵၼ်တီႈႁိူၼ်းႁဝ်း လီႁွင်ႉၵူၼ်းႁိူၼ်းမႃးတူင်ႉတၵ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၸွမ်း။ ပေႃးဢမ်ႇယၢမ်ႈ မႃးသေပွၵ်ႈ လူဝ်ႇသိုပ်ႇမိုတ်ႈပၼ်ၵၼ်ႁႂ်ႈႁူႉၸၵ်း။
9. ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်တေပွၵ်ႈဝၢႆႇၶိုၼ်း လီပိုတ်ႇၽၵ်းတူဢဝ်ၸွင်ႈဢဝ်မူၵ်ႇႁူဝ်သူင်ႇပၼ်သေၸွမ်း သူင်ႇၽႅဝ်ၽၵ်းတူၵိူၼ်ႇယဝ်ႉ မီးၼႃႈယုမ်ႉယၢႆႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းသူင်ႇသင်ႇၸွမ်း။

မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း

1. လူဝ်ႇဝႆႉၸႂ်ၼိမ်ၼိမ်သေ တုင်းထွမ်ႇဢဝ်တႅတ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။
2. ယႃႇပေၸိမ်သႄႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ယႃႇပေဢုပ်ႇၵၼ်မေႃးမႄး။
3. မိူဝ်ႈမီးလွင်ႈဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လႄႈ မီႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပႂ်ႉႁႂ်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၵိုတ်းတွၼ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈထၢမ်။
4. လူဝ်ႇလႆႈမီးၾၢင်ႁၢင်ႈတူဝ်ၶိင်း ပႃႈၸႂ်ပႃးၶေႃးသေတုင်းထွမ်ႇ၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းထွမ်ႇလီ၊ ယႃႇပေႁၢဝ်လူၼ်ႉလိူဝ်၊ ယႃႇပေယဵတ်ႈၶၢၼ်ႉ။
5. သဵင်လၢတ်ႈၼၵ်းမဝ်ႁႅင်းလွႆးႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ။
6. ၸုၵ်းၼင်ႈ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းၵႆၸမ် သၢင်ႇထုၵ်ႇ။
7. မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႂ်းပၢင်ၵုမ် ပၢင်ၵိၼ်လဵင်ႉ လႄႈ ပၢင်ၶွၼ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီလုတ်ႈလႅၼ်းယႃႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉၼဵင်ႈ လႄႈ ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်သေထွမ်ႇ။

မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ၸိသင်ႇ လႄႈ သင်ႇသွၼ်

1. လူဝ်ႇထွမ်ႇႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်ၶေႃႈၸိသင်ႇလႄႈ ၶေႃႈသွၼ်သင်ႇၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း။ ပေႃးဢမ်ပွင်ႇၸႂ် လူဝ်ႇထၢမ်ၶိုၼ်း၊ ဢမ်ႇလီႁဵတ်းၵႅင်ႈႁူႉ၊ ဢမ်ႇလီလႆႈမီး လွင်ႈဢမ်ႇႁတ်းထၢမ်ၶိုၼ်း။
2. ၼင်ႇႁိုဝ် ၵၢၼ်တေယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလႆႈလီလီၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၸႂ်ႉႁႅင်းၺၢၼ်ႇ ႁႅင်းတူဝ် ႁႅင်းၸႂ်ႁႂ်ႈထိုင်တီႈ။
3. ပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ်လပ်ႉ လူဝ်ႇၵႅမ်သူပ်းၵမ်ပၢၵ်ႇဢမ်လပ်ႉ။
4. လူဝ်ႇမီးသတ်ႉၸႃႇၼိူဝ်ၵၢၼ်သေ ႁႂ်ႈတူၺ်းၽွၼ်းလီ လႄႈ ငဝ်းလၢႆးၼႃႈၵၢၼ် ယဝ်ႉႁဵတ်းၸွမ်း၊ ဢမ်ႇလႆးႁဵတ်းၸွမ်းၸႂ်ၵျိုၵ်ႈလႄႈ တႃႇၽွၼ်းလီသုၼ်ႇတူဝ်။
5. ပေႃးလႆႈဢၶႂၢင်ႉလႄႈ ထၢင်ႇဝႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၸိသင်ႇမႃႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇပေႉလႆႈၸိုင်၊ လူဝ်ႇသပ်းလႅင်း တၢင်ႇၼႄၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၸဵမ်ပိုင်း၊ ၵွပ်ႈႁဝ်းသေ ယႃႇႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်လႆႈတူၵ်းလိုၼ်း လူႉသုမ်းၵႂႃႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးဢၶႂၢင်ႉတႄႉ လူဝ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇၸွမ်းၶေႃႈၸိသင်ႇၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ။
6. သင်ဝႃႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ယွၼ်းၶေႃႈႁၼ်ထိုင်ၼိူဝ်ၶေႃႈၸိသင်ႇ လႄႈၶေႃႈသွၼ်သင်ႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းသမ်ႉမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸိုင် လူဝ်ႇမီးၽၢင်ႁၢင်ႈ ၼႃႈတႃယဵၼ်ႇငႄႈသေ သပ်းလႅင်းလၢတ်ႈၼႄ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်၊ လူဝ်ႇမေႃပၼ်သရေႇၼႃႈတႃၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းၼႄ ၽၢင်ႁၢင်ႈၶတ်းၶႂၢင်ၶႃႇၵႄႇ။
7. ဝၢႆးႁပ်ႉၶၢမ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶေႃႈၸိသင်ႇ-ၶေႃးသွၼ်သင်ႇယဝ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၼႄးတႂ်ႈၼႄးၼိူဝ်။
8. ပေႃးႁဵတ်းၽိတ်းယဝ်ႉသေ မီးတိုဝ်ႉတၢင်းမူၼ်ႉမႄးၸိုင် လူဝ်ႇႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ် ယွမ်းႁပ်ႉမူၼ်ႉမႄး ပေႃးဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈတိုဝ်ႉတၢင်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် တၢင်းၽိတ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။

မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၸွမ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်

1. လူဝ်ႇမေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းသၢင်ႈဝေႇယႃႇဝိတ်ႉၸပၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ၸွမ်းၼင်ႇတီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ၊ ၵၢၼ်လုမ်းလႃးၵူၼ်းဢႃႇယုယႂ်ႇ ၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၸဵမ်ပၢၼ်ၵွၼ်ႇမႃး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၼႃႈတႃလႄႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်တူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉယဵၼ်ႇ ငႄႈ ဢၼ်ၼႄလွင်ႈၼပ်ႉထိုဝ်ႁၵ်ႉပႅင်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။
2. ပေႃးဝႃႈလူဝ်ႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈတၢင်းလီ မိူၼ်ၼင်ႇမီႈလွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီပၼ်ပုၼ်ႈလီၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ဢွၼ်တၢင်း၊ ပေႃးဝႃႈလူဝ်ႇၶၢမ်ႇတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇလွင်ႈမႅၵ်ႇႁၢပ်ႇတဵင်ႇႁၢမ် ၵၢၼ်ၼၵ်းၼၼ်ႉ တူဝ်ၵဝ်ႇလူဝ်ႇႁိမ်ႁဵတ်းဢွၼ်တၢင်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်။

တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း

1. ပိုတ်ႇၽၵ်းတူဝၢင်း ၸၵ်းတူၵိူၼ်ႇ၊ ၽၵ်းတူႁိူၼ်း ၽၵ်းတူၵႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။
2. ပေႃးမီးတင်ႇႁူၺ်ႇလဵဝ် မႃႉတူဝ်လဵဝ် ႁႂ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်လႆႈၼင်ႈလႆးၶီႇ။
3. ပေႃးပဵၼ်ၼႂ်းထိူၼ်ႇ လီႁႃၼမ်ႉႁႃၽိုၼ်း ႁဵတ်းတီႈလိုဝ်ႈတီႈသဝ်းပၼ်ၸွမ်းတၢင်း။

မိူဝ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမူႇတင်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်

1. လီႁႅၼ်းၸူးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ႁႂ်ႈၵိၼ်ဢွၼ်တၢင်း၊ ပေႃးၵိၼ်ၶဝ်ႈမူႇလဵဝ်ၸိုင် ပၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ၼင်ႈတီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ။
2. ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼင်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈၼင်ႈ။
3. ႁႂ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် တႄႇၵိၼ်ဢွၼ်တၢင်း ပေႃးပဵၼ်လႆႈလႄႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ ဢဝ်ၽၵ်းလီၽၵ်းဝၢၼ် သႂ်ႇပၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ယိုၼ်ႈဝၢၼ်ႇၽၵ်းလီၽၵ်းဝၢၼ်ပၼ်။
4. လူဝ်ႇမေႃထႅင်ႈၶဝ်ႈၽၵ်း၊ တမ်းၼမ်ႉၵိၼ်၊ ၼမ်ႉသုၵ်ႈမိုဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။

မိူဝ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်မီးၵၢၼ်တိူင်ႇပၢင်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉ

1. လူဝ်ႇမီးၸေႇတၼႃႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈသေ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁဝ်း။
2. ဢမ်ႇလႆႈၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်။
3. ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈယႃႇႁႂ်ႈမီးသဵင်ၶႃႇၵႄႇ။
4. လူဝ်ႇဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ယုမ်ႇယမ်ပၼ်သရေႇႁဝ်း ၸင်ႇမႃးတိူင်ႇပၢင်ႇႁဝ်း၊ လီဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ဢၼ်ၼႆႉ။
5. ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ဢမ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလီၸႂ်လဵၵ်ႉၽိတ်းၸႂ်သင်။
6. လူဝ်ႇႁူႉဝႃႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်မီးတၢင်းႁၼ်ၵႆလိူဝ်ႁဝ်းလႄႈ မီးၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼၵ်းၼႃ။
7. တေဢမ်ႇလႆႈသႄႉသွမ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ပႃႈလင်။

လိူဝ်သေလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ မိူဝ်ႈထူပ်းတူဝ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းမီးထႅင်ႈ

1. ပေႃးထူပ်းၺႃးမေးၼၢင်းၸၼ်ႉတၢၼ်ႈၼိူဝ်၊ လူဝ်ႇဝႆႉၸႂ်မိူၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်သေ မီႈယဵၼ်ႇငႄႈ ႁဵတ်းၵေႃႉသိူၵ်ႈသမ်ႇ၊ ႁႂ်ႈမေႃတူင်ႉတၵ်ႉလုၵ်ႉလၢင်းလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ် ၵွပ်ႈမီးယဵၼ်ႇၼႄႈတေႃႇၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၵေႃႈ မိူၼ်တင်းမီးယဵၼ်ႇငႄႈတေႃႇၸၼ်ႉ ထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2. ပေႃးတူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈႁဵတ်း ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸၼ်ႉတၢၼ်ႈၼိူဝ်သေ ဢွၵ်ႇၼႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိုင် တူၺ်းသရေႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်လႄႈ ၽွၼ်းလီၵၢၼ်ငၢၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်။ မီးယဵၼ်ႇငႄႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၸွမ်းငဝ်းလၢႆး၊ ယႃႇပေသႂ်ႇၸႂ်ဝႃႈတူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ယဝ်ႉၼႆသေ ၼႄဢူၽုင်းၶႃႇၵႄႇ ဢၼ်တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ ၵုင်ႇသရေႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်လူႉသုမ်းၵႂႃႇ။
3. ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လူႇတၢၼ်း၊ ဝၼ်းၵိူတ်ႇ ဝၼ်းဢၢပ်ႈလိူၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပၢင်ၶႅၵ်ႇလီၸိူဝ်ႈၼႆႉသေ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းၽိတ်းမွၵ်ႈၸိုင် တေလႆႈမီႈႁႅင်းၸႂ် ၵႂႃႇပၼ်သရေႇၼႃးတႃ၊ ပၼ်ၶွင်ႈၾၢၵ်ႇၶူဝ်းတွၼ်ႈလႂ်ၸွမ်းၼင်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ။
4. မိူဝ်ႈဢၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈသင်၊ မီးပၢင်ၸႃႉၼႂ်းႁိူၼ်းလႄႈသင်၊ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ဢမ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇမႃးၵေႃႈ ပေႃးလႆးႁူႉလႆးငိၼ်းၸိုင် ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇသူႇၸႂ်းထၢမ်ၶၢဝ်ႇလႄႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ်။

(တ) တေႃႇဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈထၢၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်

လီမေႃပဵၼ်ႇပႆႇတူင်ႉတွပ်ႇပၼ်သရေၵၼ် ယႃႇႁႂ်ႈမီးၶေႃႈၵႂၢမ်းထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵၼ်လႄႈ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶိတ်ႈပၢႆႇတမ်တႅင်းၵၼ်

1. ပေႃးထူပ်းၵၼ်ၼႂ်းဝၼ်းမႂ်ႇဢွၼ်တၢင်း ႁႂ်ႈမီးၾၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈတႃယုမ်ႉသိူဝ်းသေ တူင်ႉတၵ်ႉ ”မႂ်ႇသုင်” ၵၼ်။
2. တေလႆႈမီးၾၢင်ႁၢင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈလႄႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းယဵၼ်ႇငႄႈတေႃႇၵၼ်။
3. ပေႃးတႆးၵေႃႉတိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီလၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁႅင်း ႁဵတ်းသဵင်ဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးယဝ်ႉယွၵ်ႇၵၼ် ဢၼ်တေပဵၼ်လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႃႈၵၢၼ်ပိူၼ်ႈ။
4. ပေႃးၼင်ႈယူႇႁူမ်ႈလဵဝ်ၵၼ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၽိူၼ်လဵဝ်တူဝ်ႉလဵဝ်ၵၼ် ယႃႇပေတူင်ႉသၼ်ႇၶႃသၼ်ႇမိုဝ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈပေႃးသုၵ်ႉသၵ်ႉၸႂ်။
5. ပေႃးတေလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃတူၺ်း ဢမ်ႇၼၼ်ထၢမ်တူၺ်း တႆးၵေႃႉၽၢၵ်ႈၵၼ်လႄႈၵူၼ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်းၵွၼ်ႇ “ပေႃးဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽႂ်လႄႈတၢၼ်ႇလီလုတ်ႇလႆႈ ၸင်ႇၵွႆႈလုတ်ႇ”။
6. ပေႃးႁၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၽိတ်း လီတၵ်ႉၸမ်ႈမၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈတၵ်ႉၸမ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇတူၺ်းတီႈမၼ်းသေ ယႃႇႁႂ်ႈလူႉသရေႇဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉလႆႈတၢင်းဢၢႆ။
7. ယႃႇပေဢဝ်လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် မႃးလၢတ်ႈဢုပ်ႇၵၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ယႃႉသရေႇၵၼ်။
8. ယႃႇပေဢဝ်လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မႃးဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် တႃႇတေၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လႆႈတၢင်းယုၵ်ႉယွင်ႈထၢင်ႇယႂ်ႇ။ မၢင်ၽဝ်ႇပိူၼ်ႈတေထၢင်ႇဝႃႈ ဢုပ်ႇလူင်လႄႈလႆႈတၢင်းထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵူၺ်း။
9. ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈသင်၊ တႃႇဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်လႄႈသင်၊ တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈသင်၊ ဢမ်ႇလီဢုပ်ႇလၢတ်ႈ။
10. လူဝ်ႇမေႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း တၢင်းယၢမ်ႈဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်သေ ၾၢင်ႉသတိတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼမ်ႉၸႂ်ၵၼ်၊ ပေႃးပဵၼ်ၵွပ်ႈတၢင်းယၢမ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်လႄႈ မႃးတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁဝ်းၸိုင် လူဝ်ႇမေႃၶဝ်ႈၸႂ်လႄႈဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်ၵၼ်။
11. လူဝ်ႇမေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းယဵၼ်ႇငႄႈ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းငဝ်းလၢႆးလႄႈ တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ပိူၼ်ႈၸွႆႈႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းလီ၊ ပၼ်ၶူဝ်းႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇမေႃလၢတ်ႈ “ၸူမ်းယဝ်ႉ” ဢမ်ႇၼၼ် “ယိၼ်းလီၶႃႈ” လႄႈသင်၊ ပေႃးယဵပ်ႇၺႃးတိၼ်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇတင်ႈၸႂ်သေၵႂႃႇတုမ်ႉ ၺႃးပိူၼ်ႈလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် လူဝ်ႇမေႃလၢတ်ႈ “တွင်းပၢၼ်ႇၶႃႈ” “ၵၼ်တေႃးၶႃႈ” “ၶႅၼ်းတေႃႈပွႆႇဝၢင်းပၼ်ၶႃႈ” လႄႈသင်၊ ပေႃးပိူၼ်ႈတေပွၵ်ႈႁိူၼ်းၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ- “မိူဝ်းလွႆးလွႆး” “မႃးလႄႇထႅင်ႈၶႃႈ” လႄႈသင်။
12. ပေႃးႁွင်ႉၵၼ်လူဝ်ႇတူၺ်းသႅၼ်းပၢၼ် ဢႃႇယု ၸၼ်ႉၵၢၼ်ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇသေ ၸႂ်ၵႂၢမ်းၼမ်းၼႃႈ ဢၼ်ဝႃႈ- “ပီႈလူဝ်း၊ ၸဝ်ႈ၊ ၶုၼ်၊ ၼၢင်း၊ ၸၢႆး” ၸိူဝ်းၼႆႉ သႂ်ႇပၼ်တၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈ ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်း တေႁွင်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ထုင်းယဵၼ်ႇငႄႈ။
13. ပေႃးႁဝ်းပႃးၶႅၵ်ႇၵႂႃႇ ထူပ်းၺႃးဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၸိုင် လီၵပ်းသိုပ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းပၼ်ၵၼ်။
14. ၼႂ်းဝူင်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ လီလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၵူႈၵေႃႉမေႃထွမ်ႇႁု၊ ပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႄႈလႄႈ လူဝ်ႇလၢတ်ႈၽႃႇသႃႇတၢင်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇယွၼ်းဢၶႂၢင်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမေႃထွမ်ႇ ၽႃႇသႃႇဢၼ်တေလၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသေ၊ ပေႃးၽွမ်ႉယဝ်ႉၸင်ႇၵွႆႈလီလၢတ်ႈ။
15. ပေႃးယူႇၼႂ်းဝူင်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၸိုင် လူဝ်ႇၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃး ထွမ်ႇၸွမ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ် ႁဝ်းသမ်ႉၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈဢမ်ႇပႃးၸႂ် လႄႈသင်၊ ဝၢႆႇလင်ၸူးပိူၼ်ႈလႄႈသင် ၼၼ်ႉယႃႇပေႁႂ်ႈပဵၼ်၊ ပေႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇၵေႃႈ ထုၵ်ႇလႆႈႁႃလွင်ႈႁႃတၢင်းလီငၢမ်းသေ လုၵ်ႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇ။
16. ၼႂ်းဝူင်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢုပ်ႇၵၼ်ၼႆႉ ယႃႇပေၶႂ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႉလဵဝ်၊ လီပၼ်တင်ႇၵေႃႉမီးယၢမ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽွင်ႈ၊ ပေႃးပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ယႃႇပေၶတ်းပိူၼ်ႈ၊ ယႃႇႁိမ်ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း လူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိ သဵင်လၢတ်ႈလႄႈၽၢင်ႁၢင်ႈတူဝ်ၼႃႈ။
17. ပေႃးဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီတႃႇၽႂ်ၸိုင် ဢမ်ႇလီထဵင်ၵၼ်၊ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၾင်ႉသတိ သဵင် ၽၢင်ႁၢင်ႈ ၼႃႈတႃသေ ႁႃလွၵ်းလၢႆးသပ်းလႅင်းၼႄၵၼ်။ ယႃႇၶႂ်ႈမီးၸႂ်ပေႉပုၼ်ႈသေ ထဵင်ၵၼ်။ ပေႃႈပိူၼ်ႈသပ်းလႅင်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလွင်ႈတၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃတုင်းႁပ်ႉ လွင်ႈႁဝ်းတုင်းႁပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီပၼ်ၵေႃႉလၢတ်ႈမၼ်းႁူႉ။
18. လွင်ႈပိုၼ်းတူဝ်လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ ႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၸွမ်းလႄႈ မေႃလၢတ်ႈပၼ်ပိူၼ်ႈၸွမ်း တီႈဢၼ်သၢင်ႇတုၵ်ႇ၊ ႁႂ်ႈပေႃးမီးၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ် ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း။
19. လူဝ်ႇမီးၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ၊ ပေႃးမီးတၢင်းၵိၼ်လႄႈသင်၊ ၵၢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်းလႄႈသင် တီႈၼင်ႈတီႈယူႇလႄႈသင်၊ လူဝ်ႇမေႃယိုၼ်ႈမႅင်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ ယႃႇႁႂ်ႈၵူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းထၢင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းၵိၼ်ၸိၵ်းၵိၼ်လိူဝ် တူၺ်းႁၼ်တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇဢွၼ်တၢင်း၊ လီတူၺ်းထိုင်ၵူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ဢွၼ်တၢင်းၸင်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ။
20. ပေႃးတေၵႂႃႇၸူး ၶဝ်ႈႁႃဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် တီႈယူႇသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ လီတွႆႇၽၵ်းတူ၊ တဵၵ်းႁိင်ႇ၊ ႁွင်ႉႁႃႁႂ်ႈမၼ်းႁူႉတူဝ်ဢွၼ်တၢင်း၊ ပေႃးလႆႈဢၶႂၢင်ႉၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း။
21. လူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶေႃႈတိုဝ်းၵမ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶွင်ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇဢမ်ႇလႆႈတီႉ ႁူဝ်၊ ဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႈတိၼ်ၶၢမ်ႈႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ၊ ငိူင်ႉယႃႇႁႂ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၵၼ်။
22. ဢမ်ႇလႆႈတုမ်ႉတူဝ်ႉလူၺ်ႈ တၢင်းလၢတ်ႈတၢင်းႁဵတ်း တေႃႇလွင်ႈယုမ်ႇယၢမ် ၼပ်ႉထိုင် ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇၽႃႇသႃႇၾိင်ႈထုင်း ၶဵင်ႇၽြႃးၸိူဝ်းၼႆႉ။
23. ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းယဵၼ်ႇငႄႈပိူၼ်ႈ တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မီးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလၢတ်ႈၼႄ ပၼ်သတိ ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းပေႃးလႆႈႁူႉဝႆႉလူင်ႈၼႃႈ။
24. ဢမ်ႇလီသႄႉသွမ်းလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း တူဝ်ၶိင်းၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းႁူႉၶွင် ဢူၺ်းၵေႃႉ ႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း ဢၼ်ၵိုၵ်းမႃးမိူဝ်ႈၵိူတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်ဝၢႆးၵိူတ်ႇ၊ မိုၼ်ၼင်ႇ သူပ်းဝိတ်း တႃၸၢႆႉ ၶေႃးၵူတ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵႂၵ်း ၺၢၼ်ႇၼိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။
25. ပေႃႈဢူၺ်းၵေႃႉ ႁူမ်ႈၵၢၼ်ၺႃႈလွင်ႈဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇသေ လႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီၶူဝ်ႁုၼ်ႉ လူဝ်ႇၼႅတ်ႈႁႃတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ပၼ် မိူၼ်ၼင်ႇတူၵ်းလူတ်ႉ ၺႃးမႃၶူပ်း ပလၢတ်ႈလူမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ။
26. ပေႃးတႆးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ယင်းတိုၵ်ႉလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ယူႇလႄႈ ႁဝ်းမီးဢၼ်လူဝ်ႇ လၢတ်ႈၼၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇလီၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇလၢတ်ႈ၊ ပၼ်ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ ႁဝ်းၸင်ႇၵွႆႈလၢတ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း၊ မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီၶဝ်ႈထွမ်ႇၸွမ်း။
27. ယႃႇပေႁဵတ်းသြႃႇၼိူဝ် ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵူႈလွၵ်းလွၵ်း၊ လူဝ်ႇမေႃဢဝ်တၢင်းႁၼ်ၵူၼ်းပႃႈၼမ်ႁဵတ်းၸွမ်း။
28. ၶူဝ်းယိဝ်းၶူဝ်းၸႂ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်လႄႈ ၶူဝ်းၸႂ်ႉၼႃႈၵၢၼ်ၶွင်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈ ဢၶႂၢင်ႉ ဢမ်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉဢဝ်တူၺ်း၊ ပေႃးဢဝ်တူၺ်းဢဝ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈဝႆႉၶိုၼ်းတီႈၵဝ်ႇ။
29. လိၵ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်လႄႈသင် ပပ်ႉမၢႆသုၼ်ႇတူဝ်ၵူႈဝၼ်းလႄႈသင် ၶွင်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၼႆႉ ၼွၵ်ႈသေ လႆႈဢၶႂၢင်ႉၸဝ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈပိုတ်ႇတူၺ်ႈဢၢၼ်ႇတူၺ်း၊ ဢမ်ႇလီယႃႉသိၵ်ႈထူင်လိၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸိုဝ်ႈႁဝ်းတီႈၼႃႈထူင်လိၵ်ႈ။
30. ၶူဝ်းၶွင်တူဝ်သတ်းလႄႈငိုၼ်းတွင်း သုၼ်ႇတူဝ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၵူႈႁႂ်ႈတႅၼ်း ပေႃးယိုမ်ႁႂ်ႈသူင်ႇ၊ ဝႆႉၸႂ်မိူၼ်ၶူဝ်းႁဝ်းသေၸႂ်ႉလီလီ၊ ပေႃးလူႉလႅဝ်မႄးပၼ်ၶိုၼ်း၊ ပေႃးလူႉႁၢႆတၢႆၵွႃႇၵေႃႈ သၢႆႈတႅၼ်းၶိုၼ်း။
31. လူဝ်ႇမီးၵတိတေႃႇ ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်၊ ပေႃးလၢတ်ႈယဝ်ႉလူဝ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း၊ ပေႃးၶိၼ်းဝႆႉလူဝ်ႇၵႂႃႇထူပ်း၊ ပေႃးမီးလွင်ႈတေၶၢတ်ႇၵတိၼၼ်ႉ လူဝ်ႇပွင်ႇၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ဢွၼ်တၢင်း။
32. ပေႃးလႆးယူႇၼွၼ်းႁိမ်းၵိၼ်ၸမ်ၵၼ် တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းသဵင်ဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃး ပိုတ်ႇၵႂၢမ်းပိုတ်ႇရေႇတီႇယူဝ်ႇႁႅင်း လႃႈလီႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း လႃႇမိူၵ်ႈလိူင်း၊ လၢတ်ႈလိူင်း။
33. ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈသင်၊ ယူႇလီလႄႈသင် လူဝ်ႇမေႃလုမ်းလႃးပၼ်ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်း၊ ၵၢၼ်လုမ်းလႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၵၢၼ်တူၵ်းတႅမ်ႇ ၵၢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၼႃႈ။
34. ပေႃးဢူၺ်းၵေႃႉ ႁူမ်ႈၵၢၼ်မႃႈလႄႇလၢဝ်းတီႈႁိူၼ်း လူဝ်ႇမေႃတွၼ်ႈႁပ်ႉ လူၺ်ႈၼမ်ႉၸႂ်တႆးၵေႃႉလႄႈ မီးတၢင်းၵိၼ်မႃးၸူး ၸွမ်းၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းငဝ်းလၢႆး။
35. ပေႃးၵႂႃႇလႄႇၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ယႃႇပေတူၺ်းႁၼ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇသေ တတ်းၵႃႈၶၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ၊ ယႃႇၸူမ်းၸႂ် ၵွပ်ႈမီးတၢင်းၵိၼ်ၼမ်၊ ယႃႇၸႂ်လဵၵ်ႉၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းၵိၼ်၊ လူဝ်ႇႁူႉၵႃႈၶၼ်ၸေႇတၼႃႇၼႃႈႁိူၼ်းၵူၺ်း။
36. မိူဝ်ႈဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်လိုမ်းၶူဝ်းၶွင်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီမေႃၵဵပ်းသိမ်းလီလီ၊ ပေႃႈၺႃးၵၼ်သူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်း။
37. လူဝ်ႇမေႃႁဵတ်းၵေႃႉသိူၵ်ႈသမ်ႇ မေးၼၢင်းဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇတူဝ်မၼ်း၊ လူဝ်ႇမေႃ သိူၵ်ႇသမ်ႇလုၵ်ႈလၢင်းၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇပီႈၼွင်ႉႁဝ်း၊ လီႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈမေးၵူၼ်းႁိူၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ် ဢၼ်တင်းလုၵ်ႈမေးၵူၼ်းႁိူၼ်းတႆးၵေႃႉ။
38. ပေႃးလႆႈတၢင်တူဝ်ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်သေ ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႂႃႇထူပ်းပိူၼ်ႈ လူဝ်ႇမီးၸေႇတၼႃႇ ၶၢဝ်သႂ်သေႁဵတ်း။
39. ပေႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းပၢင်ၶႅၵ်ႇလီ ပွႆးဝၼ်းၵိူတ်ႇ ဝၼ်းဢၢပ်ႈလိူၼ် လူႇတၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ပေႃးလႆႈႁပ်ႉတၢင်းၽိတ်ႈမွၵ်ႇယဝ်ႉ လူဝ်ႇမေႃပၼ်ၼႃႈတႃၶွင်ၾၢၵ်ႇၶူဝ်းတွၼ်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈလူႇႁူမ်ႈတၢၼ်းၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းၸွမ်း။
40. မိူဝ်ႈဢၼ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈသင် မီးပၢင်ၸႃႉၼႂ်းႁိူၼ်းလႄႈသင်၊ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇဢမ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇၵေႃႈ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၼႆႉ လီမေႃၵႂႃႇသူႇၸႂ်းထၢမ်ၶၢဝ်ႇလႄႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ်။

လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်

ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၶွပ်ႇဝူင်းလဵဝ်ၵၼ်ၼႆႉ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ဝႆႉ၊ လွင်ႈႁွမ်းမိုဝ်းၸွႆႈထႅမ်ၵၼ် ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇလႆႈမႃးလွင်ႈယဝ်ႉယႃႇပဵၼ်ၵၢၼ် ၵွပ်ႈၼႆဢိင်ၼိူဝ်ၶွပ်ႇဝူင်းဢၶႂၢင်ႉဢႃႇၼႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇမီးသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈပၼ်ဢၵျၢမ်ႇ ၺၢၼ်ႇၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၸိသင်ႇမႃး သမ်ႉပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ဢမ်ႇလႆႈမီးၵွတ်ႇၵႆႇတူၺ်းလႃႇတေႃႇၵၼ်။

1. ပေႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်မႂ်ႇ ၶဝ်ႈမႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈၸိုင် ၵပ်းၵၢႆႇၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၵႅဝ်ႇၶွင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈယူႇတီႈဝႆႉၶူဝ်းၶွင်လႄႈသင်၊ လွင်ႈၶူဝ်းၸႂ်ႉၶိူင်ႈယိပ်းလႄႈသင်၊ တီႈမူၼ်ႈတီႈသိူဝ်းၸႂ်လႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ လီၸွႆႈၵၼ် ၸိၸမ်ႈၼႄႉၼမ်းပၼ်၊ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၽႅဝ်မႃႈတီႈၶွပ်ႇဝူင်း ဢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢမ်ႇ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၸၢင်ႈႁူႉလွင်ႈၶွပ်ႇဝူင်းၼၼ်ႉလႆႈ၊ ႁဝ်းလူဝ်ႇမေႃသွၼ်ႇတႅၼ်းသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်၊ ဢမ်ႇလီမီးၸႂ်ၶႄႉၶႅင်ႇၵၼ်၊ ၸၢမးပၼ်ႇၺႃႇၵၼ်၊ ပိုဝ်းၶူၼ်ၼႄၵၼ် ယႃႇပေဝႃႈၵွပ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵဝ်ႇ မီးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼမ် လႄႈ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉၵူၼ်းၵဝ်ႇၵူၼ်းမႂ်ႇ ၵူၼ်းပိူၼ်ႈႁဝ်း၊ ဢၼ်ၼႆႉၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလွင်ႈပဵၼ် ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ် ဢိၵ်ႇတင်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃႈၼႃႈၵၢၼ်ယႂ်ႇႁဝ်း။
2. ပေႃးဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လႄႈမႃႈတွင်ႈထၢမ်ၼၼ်ႉ လီဝႆႉၼႃႈတႃသဵင်လၢတ်ႈဢၼ်မီး ၸေႇတၼႃႇလီသေ သပ်းလႅင်းၼႄပၼ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈၼႄဢွၵ်ႇၽၢင်ႁၢင်ႈသဵင်လၢတ်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵၼ်၊ ပေႃႈဢမ်ႇႁူႉလႄႈသင် ဢမ်ႇတူဝ်ႈတၼ်းလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႉထၢမ်ပေႃးတေဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်း ၼၼ်ႉလူဝ်ႇ လႆႈမေႃလၢတ်ႈၼႄၶိုၼ်း။
3. ပေႃးတေၵႂႃႇယွၼ်းဢၵျၢမ်ႇၺၢၼ်ႇလႄႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃတူၺ်း ၽွင်းယၢမ်းဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ မိူဝ်ႈမၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇထၢမ်ယွၼ်း၊ ပေႃးမီးလွင်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ဢၼ်ထၢင်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလီမွင်ၸႂ်ဝႆႉ၊ လူဝ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းတေမီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇသေ ဢၼ်ဢၼ်။
4. ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တေမီးဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်ႈဝႆႉ၊ ၼႃႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ ႁဵတ်းၵေႃႉလဵဝ်တေယဝ်ႉတူဝ်ႈ၊ တေလူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်လၢႆၽၢႆႇၼၼ်ႉၸိုင် ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလူဝ်ႇမေႃၶဝ်ႈႁႃ ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း၊ ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လီမီးတေႇတၼႃႇၸွႆႈထႅမ်ပၼ်၊ ဢမ်ႇလီဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ တိုတ်ႉတူဝ်ၵမ်ၶၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိုၵ်ႉၵူၼ်းၶမ်ႇ။
5. ပေႃးႁၼ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၽိတ်းဢမ်ႇၼၼ် ၸၢင်ႈႁဵတ်းၽိတ်းၸိုင် လူဝ်ႇဝႆႉၸေႇတၼႃႇလီသေ သပ်းလႅင်းၼႄ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢမ်ႇမီးဢႃႇၼႃႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေဢဝ်ၵႂၢမ်းႁဝ်း ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ သင်ဝႃႈဢမ်ႇဢဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလီလႆႈၽိတ်းၸႂ်၊ ၵေႃႉမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးၼႃႈၵၢၼ်ယဝ်ႉယႃႇၵေႃႈ လူဝ်ႇပၼ်သရေႇလႄႈ ၶွပ်ႈၸႂ်ထိုင်ၼိူဝ်ၵေႃႉ ၸွႆႈထႅမ်၊ ပေႃးဢမ်ႇထိုင်တီႈယဝ်ႉယႃႇပဵၼ်ၵၢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလီၼႄးၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႉၼႆႉ၊ ၵွပ်ႈႁဝ်းမီး ပုၼ်ႈၽွၼ်းလႄႈ လူဝ်ႇမီးၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ် ႁဝ်းၶၢမ်ႇလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းသေ ႁႃလၢႆးမူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇ။
6. ပေႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ႁဵတ်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီၵွႃႇသႄႉၼႄးတမ်တႅင်းထႅင်ႈ၊ လီပၼ်ႁႅင်းသပ်းလႅင်း ၼႄတၢင်းၽိတ်း၊ ပၼ်တၢင်းဢုၼ်ႇၸႂ်၊ ၽူႈလႂ်ၵေႃႈတေမီးဝၼ်းၽိတ်ႈယူႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉႁူႉတေလူဝ်ႇၵေႃႉ ပၼ်ႁႅင်းၵူႈၵေႃႉ။
7. ပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ်လႄႈ ပိူၼ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ယႃပေၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ႁဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇႁင်းၵူၺ်းသေ သိူဝ်းၸႂ်ပေႃႈလူၼ်ႉလိူဝ်လိုမ်းတူဝ်၊ လၢတ်ႈသမ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇႁဝ်းတိၵ်းတိၵ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸေႇတၼႃႇၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းႁၢႆၵႂႃႇ၊ ဝၢႆးၼႆႉတေဢမ်ႇ မီးၽႂ်ၶႂ်ႈၸွႆႈ၊ လူဝ်ႇႁူႉဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ပႃးဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းတင်းၼမ်။
8. မိူဝ်ႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း လႆႈၸွႆႈပၼ်ၵၢၼ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇမီးတၢင်းမုင်ႈမွင်ႈသင် တႃႇသုၼ်ႇတူဝ်၊ ယႃႇဝႃႈႁဵတ်းၵႄးၸူးပၼ်၊ လူဝ်ႇဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ တႃႇပဵၼ်ၽွၼ်းလီၼႃႈၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈၸွႆႈၵၼ်၊ လူဝ်ႇမေႃ ဢဝ်ၵုင်ႇဝႃႈ ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ယုမ်ႇယမ်ႁဝ်း ၸင်ႇမႃးတိူင်ႇပၢင်ႇ ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈႁဝ်း။
9. ပေႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်ၵႂႃႇၸိုင် ဢမ်လီမီးၸႂ်ၶီႈၵေႉႁေႈတႃ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈမၼ်းမီးၸိုဝ်ႈသဵင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ၶွင်ၶွပ်ႇဝူင်းၵၢၼ်ႁဝ်းဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ႉသေ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ႁဝ်းၶိုၼ်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ သင်ဝႃႈၵေႃႉႁူၵ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇလီၸိုင် ႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇလီၸွမ်း၊ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၸင်ႇဝႃႈ ”ပႃၼဝ်ႈတူဝ်ၼိုင်ႈ ၼဝ်ႈတင်းသႃႉ” လႄႈ ႁဝ်းမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇ ၸွႆႈမူၼ်ႉမႄးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
10. ပေႃးဝႃႈၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းမီးၼႃႈၵၢၼ်သေ ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်လွင်ႈၵူၼ်းလွင်ႈၶူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈ သပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈၸႂ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၸႂ်ႉတီႈလႂ်၊ ႁိုင်ၵႃႈႁိုဝ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း ပေႃးမေႃဝၢင်းၽႅၼ် သွၼ်ႇၼပ်ႉဢမ်ႇပၼ်ၼႃႈၵၢၼ်မၼ်းယူပ်ႈယွမ်း။
11. ပေႃးဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် မႃးယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် လွင်ႈၵူၼ်းလႄႈလွင်ႈၶူဝ်းၶွင်ၸိုင် လူဝ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ တူၺ်းလီလီယဝ်ႉ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈၸၢင်ႈၸွႆႈသင် မိူဝ်ႈလႂ်ႁိုင်ၵႃႈႁိုဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လၢတ်ႈယဝ်ႉႁဵတ်းၸွမ်း၊ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉမီးလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇပွင်ႇပၼ်မၼ်းဢွၼ်တၢင်း၊ ပေႃးဢမ်ႇ ၼၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵေႃႉမႃးပိုင်ႈဢိင်ႁဝ်း ၸႂ်ပိူင်ႈၼိူဝ်ႁဝ်းၵႂႃႇ။
12. ယႃႇပေလၢတ်ႈပေႁဵတ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းလႃးလႃး၊ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၼ် ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းတေႁဵတ်းလႄႈသင်၊ ႁဵတ်းယဝ်ႉလႄႈသင် ဢမ်ႇလီဢဝ်မႃႈသႄႉၼႄးတၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ပေႃးပဵၼ်ပၢင်ၵုမ် ဢမ်ႇၼၼ် တေႃႇၼႃႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်ထတ်းသၢင်ႈတၵ်ႉၸမ်ႈ၊ ဢမ်ႇလူဝ်ႇ ၵူဝ်ပဵၼ်တၢင်းၽိတ်း၊ ပေႃးဝႃႈယူပ်ႈယွမ်းသေ လူဝ်ႇထတ်းသၢင်ႈမူၼ်ႉမႄးပၼ်ၵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်း ယွမ်းႁပ်ႉ ၼၼ်ႉပဵၼ်တၢင်းၽိတ်းၶွင်ၵူၼ်းဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။
13. လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၼႆႉ လူဝ်ႇမေႃၸႅၵ်ႈၽႄၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်လႄႈ ၵၢၼ်သုၼ်ႇႁူမ်ႈ၊ ပဵၼ်ၵေႃႉႁူမ်ႈလီၵၼ်ၵေႃႈ ပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလီဢဝ်ၶွင်သုၼ်ႇႁူမ်ႈမႃးၸွႆႈပၼ်၊ လီဢဝ်ၶွင်သုၼ်ႇတူဝ်ၸွႆႈပၼ်၊ ၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ်ၶွင်သုၼ်ႇႁူမ်ႈၸွႆႈပၼ်ၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းၸႃႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မၢင် ၽဝ်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းၸွႆႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ယင်းၸၢင်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉတူဝ်ႁဝ်းၵွၼ်ႇ၊ ၵေႃႉဢၼ်ႁပ်ႉလႆႈၶွင်သုၼ်ႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလီၸူမ်းသိူဝ်း၊ ၵွပ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၶွင်သုၼ်ႇႁူမ်ႈၵေႃႈ ပႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈဢၼ်ယူႇ ၼႂ်းသုၼ်ႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉ။ ပေႃးၸူမ်းသိူဝ်းၸိုင် တေမိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈမႃးလၵ်ႉဝူဝ်းႁဝ်းသေ ဢဝ်လုၵ်ႈမၼ်း တွၼ်ႈပၼ်ႁဝ်းၶိုၼ်းလႄႈ ႁဝ်းၸူမ်းၸွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
14. လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼႆႉ ၾၢင်ႉသတိယႃႇႁႂ်ႈၸေႇတၼႃႇလူၼ်ႉလိူဝ်ပူၼ်ႉတီႈ၊ မၢင်ၽဝ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁၼ်ဝႃႈ ႁိမ်ၼႃႈၵၢၼ်ၵၼ် ၶၢမ်ႈၼႃႈၶၢမ်ႈတႃၵၼ်၊ လူဝ်ႇမေႃတူၺ်းတီႈသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်၊ လူဝ်ႇႁႂ်ႈသႂ်ႇၸႂ်ဝႃႈ ၼႃႈၵၢၼ်မၼ်းၵေႃႈ မၼ်းၵေႃႈပဵၼ်ၼႃႈၵၢၼ်သုၼ်ႇႁူမ်ႈႁဝ်း။ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵွတ်ႇၵႆႇပႂ်ႉတူၺ်းလၢႆ။
15. လူဝ်ႇမေႃဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၸေႇတၼႃႇလီၶွင်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း၊ ပေႃးၶဝ်ၸွႆႈၵၢၼ်ႁဝ်း ဢမ်ႇလီထၢင်ႇဝႃႈယႃႉၼႃႈတႃၵၼ် ၶႂ်ႈႁိမ်ၵၢၼ်ၵၼ်၊ ပေႃးႁၼ်ဝႃႈၶဝ်မီးၸေႇတၼႃႇလီတႄႉၸိုင် လီႁႃၼႃႈၵၢၼ်မၢင်ပွတ်းမၢင်တွၼ်ႈပၼ်ၶဝ်ၸွႆႈႁဵတ်း၊ ပေႃးၶဝ်ၶၢမ်ႈၼႃႈၶၢမ်ႈတႃၼႃႇလႄႈသင် တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႃႈၵၢၼ်ၵၼ်လႄႈသင် လူဝ်ႇ ဝႆႉၼႃႈယဵၼ်ႇငႄႈသေ လၢတ်ႈၼႄပၼ်မၼ်း။
16. ပေႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ႁဝ်းလႄႈ ႁဝ်းၵႂႃႇၸွႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈႁဝ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်ၵေႃႉမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈၸူးဢဝ်ၸႂ်ႁဝ်းဝႃႈသေ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈ ၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်ဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ် မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈၸွႆႈၵၼ်၊ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵိတ်ႇၶႂၢင်ၵၼ် ၵူၺ်းယဝ်ႉ။
17. ၵၢၼ်တိူင်ႇပၢင်ႇတွင်ႈထၢမ်လႄႈ ၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သၽႃႇဝၵူၼ်းႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ၊ မၼ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈတၢင်းၽိတ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်မၢင်မဵဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်လပ်ႉ တႃႇၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်ႁူႉလႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီတဵၵ်းထၢမ်၊ လၵ်ႉလွမ်လၢမ်းၶၢတ်ႈတူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းဝႃႈ ၸွင်ႇမၼ်းၸၢင်ႈလၢတ်ႈ၊ ပေႃးႁူႉဝႃႈမၼ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ယႃႇပေၶႂ်ႈထၢမ်တိၵ်းတိၵ်း၊ လူဝ်ႇပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈလႄႈဝႃႈၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း ဢမ်ႇယုမ်ႇၸႂ်ႁဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈမၼ်းမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းဢမ်လပ်ႉဝႆႉလႄႈ၊ ႁဝ်းဢမ်ႇလီပၼ်ပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၸႂ်ယဝ်ႉ။
18. ၼႂ်းဝူင်းၵၢင်ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ယႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈလဵၼ်ႈၵႂၢမ်းယွႆႈ၊ ၽႂ်လဵၼ်ႈၵေႃႈလူဝ်ႇႁၢမ်ႈ။ ဢမ်ႇလီၵဵပ်းၵႂၢမ်းတူၵ်းႁေႈမႃးသႂ်ႇၸႂ်သေ သမ်ႉဢုပ်ႇၸွမ်း၊ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီတႃႇၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း တႃႇႁဝ်း တႃႇၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ယႃႇလၢတ်ႈသမ်ႉ၊ ပေႃးပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်း တႃႇႁဝ်းတႄႉ ၺႃးတီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၵႃႈလႂ်လူဝ်ႇလၢတ်ႈ။
19. ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ၸၢင်ႈမီးတၢင်းႁူႉၼမ်တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈမႃးၸွမ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃႁႃယၢမ်းတၼ်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းလႅၵ်ႈပဵၼ်ႇတၢင်းႁူႉၵၼ်၊ မီးတၢင်းႁူႉဢမ်ႇလီၵဵပ်းဝႆႉႁင်းၵူၺ်း။ တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉယူႇၸိုင် လီလႆႈၽႄမႅင်ႇပၼ်၊ ႁႂ်ႈပေႃးမေႃမႃးၵတ်ႉမႃးထႅင်ႈ၊ မေႃၵေႃႉလဵဝ်ၼၼ်ႉၸၢင်ႈႁိူဝ်ႉၵေႃႉလဵဝ်လႄႈ ပေႃးၵၢၼ်လူင်မႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ။
20. လူဝ်ႇမေႃယွင်ႈယေႃးပၼ်ႁႅင်းၸႂ် ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် ဢၼ်ၵႆႉလၢတ်ႈလွင်ႈတၢင်းႁူႉ၊ လွင်ႈလၢတ်ႈၸႃတၢင်းမေႃၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ တႃႇၼႃႈၵၢၼ်လႄႈတႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉ၊ ႁဝ်းယင်းလီမီးၸႂ်ယိူင်ႈ၊ ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈမိူၼ်မၼ်ႈလႄႈ ယႃႇပေမီးၸႂ်သႄႉၼႄးတၢင်းလင်မၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၼႆႉ ပႃးဢၼ် ဢဝ်တၢင်းလၢတ်ႈသေ ၸွႆႈပၼ်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈယႃႉ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိငိူင်ႉဝႄႈတႄႉတႄႉ။
21. ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ၵေႃႉႁူမ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈပွင်ႇလႅင်းပၼ်မၼ်း၊ ၶၢဝ်ႇၼႆႉတေဢမ်ႇလႆႈမႄႇၶႂၢၵ်ႈ လၢတ်ႈပူၼ်ႉလၢတ်ႈလိူဝ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈမုင်ႈလွင်ႈၸႃႉသေပၼ်ၶၢဝ်ႇၽိတ်ႈတီႈၵၼ်။ ၶၢဝ်ႇၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇဢဝ် ၵႂႃႇလၢတ်ႈတီႈဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ။
22. ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၶဝ် လူဝ်ႇမေႃၶွပ်ႈၸႂ်ၵေႃႉပွင်ႇၶၢဝ်ႇပၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇလီၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ-မၼ်းယုင်ႈၸွမ်းၵၢၼ်ႁဝ်း၊ ပေႃးပဵၼ်ၶၢဝ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းလီၸူမ်းတွၼ်ႈမၼ်း၊ ပေႃးၶၢဝ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈသေ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၶၢဝ်ႇမၼ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇၼႄလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၸေႇတၼႃႇၵၼ်ယူႇ၊ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလၢတ်ႈၶိတ်ႈတမ်တႅင်းမၼ်းသင်။
23. ပေႃးၵူၼ်းႁိူၼ်းလႄႈလုၵ်ႈၼွင်ႉၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၶဝ် မႃးဢုပ်ႇၵုမ်ယွၼ်းဢၵျၢမ်ႇၼၼ်ႉ လီမီးၸေႇတၼႃႇသေၸွႆႈထႅမ်ပၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈလူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိ ယႃႇႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႃႈတႃၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်။ ပေႃးပဵၼ်ၽွၼ်းလီလႄႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၸိုင် ၶိုၼ်းလၢတ်ႈၼႄႁႂ်ႈၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ႁူႉဝႆႉ လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ် ၽွၼ်းလီတႃႇမၼ်းၵႂႃႇ။
24. ပေႃးၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ် လႆးပၼ်ဢၵျၢမ်ႇ ၸွႆႈၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢိၵ်ႇလုၵ်ႈၼွင်ႉႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ၶဝ်ႈမႃးၸိမ်သႄႇယႃႉၵဝ်းႁဝ်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉသရေႇၼႃႈတႃႁဝ်း။ လီဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ႁဝ်းသေ ၶွပ်ႈၸႂ် ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၸွမ်းၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇမၼ်း။ မၢင်ပွၵ်ႈၵူၼ်းႁိူၼ်းႁဝ်းလႄႈလုၵ်ႈၼွင်ႉႁဝ်း ဢမ်ႇပဵင်းၸႂ် ၼိူဝ်ၵေႃႉႁူၵ်ႈၵၢၼ်ႁဝ်းသေ မႃးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းယွႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီထွမ်ႇ ဢမ်ႇလီလဵၼ်ႈသမ်ႉၸွမ်းၵႂၢမ်းၶဝ်ၶိုၼ်း။
25. ဢူၺ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ၼင်ႇၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလီၶီႈၶၢၼ်ႉ ၸူးငၢႆႈသေၵိူၼ်ႉၼိင်ႈၵၼ်။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ပေႃးဢွၵ်ႇတၢင်းၸွမ်းၵၼ်သေ ၵႂႃႇထိုင်တီႈပၢင်လိုဝ်ႈသဝ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈတူၺ်းလၢႆပႂ်ႉထႃႈၵၼ်ယူႇ၊ လီလႆႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁႃ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၵိၼ် ၸင်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉ။

ဢုပၵႃႇရ တႆးၵေႃႉလီ

- ၵေႃႉပႂ်ႉလူတူၺ်းႁဝ်း၊ မိူဝ်ႈၽွင်းမဝ်းယွင်ႇမႃႈ

- ၵေႃႉပႂ်ႉထိင်းဢုၵ်ႉၸႃႇ၊ မိူဝ်ႈႁဝ်ႈၵႂႃႇယၢၼ်ႁိူၼ်း

- ၵေႃႉၵႅတ်ႇၸွႆးၽေးၶီ၊ လႆႈၵိူဝ်းလီဢမ်ႇယၢၼ်ႈ

- ၵေႃႉပၼ်ယိုမ်ဢုၵ်ႉၸႃႇ၊ သွၼ်ႇပုၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်

- တႆးၵေႃႉလီသီႇၸႃႉ၊ ႁွင်ႉ ‘ဢုပၵႃႇရ’ ယဝ်ႉႁေႃး။

- ၵေႃႉငိၼ်းၵႂၢမ်းလီပႅပ်ႉ၊ လၢတ်ႈသွပ်ႉသႅပ်ႉႁဝ်းၵူၺ်း

- ၵေႃႉႁဝ်းလၢတ်ႈမူၵ်းမႅၵ်း၊ ဢမ်ႇလွပ်းလႅပ်းလၢတ်ႈပိူၼ်ႈ

- ၵေႃႉဢမ်ႇပႅတ်ႈႁဝ်းၵႂႃႇ၊ မိူဝ်ႈထူပ်းၽႃႇၺႃးၽေး

- ၵေႃႉႁတ်းတၢႆပုၼ်ႈႁၢင်ႈ၊ တႃႇပုၼ်ႈပၢင်ႈဢူၺ်းလီ

- တႆးၵေႃႉလီသီႇၸႃႉ၊ ႁွင်ႉ ‘သမ်ႇမႃႇၼသုၶတုၵ်ႉၶ’ ယဝ်ႉႁေႃး။

- ၵေႃႉႁႄႉမႅင်ႇၵၼ်ႈၶဵၼ်၊ ဢမ်ႇၵၼ်ပဵၼ်မၢပ်ႇမိူၵ်ႈ

- ၵေႃႉၸူဝ်းလီႁဵတ်းၵႂႃႇ၊ ႁႂ်ႈၶျၢမ်းသႃႇဝၼ်းလိုၼ်း

- ၵေႃႉလၢတ်ႈမႅင်ႇတြႃး၊ ဢၼ်ငိၼ်းမႃးပႆႇၸႅင်ႈ

- ၵေႃႉၼႄသဵၼ်ႈတၢင်းလီ၊ ႁွတ်ႈမိူင်းၽီၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ

- တႆးၵေႃႉလီတင်းသီႇ၊ ႁွင်ႉ ‘ဢတ်ႉတၶႃႇယီႇ’ ယဝ်ႉႁေႃး။

- မိူဝ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇမီးႁဵင်း၊ ၸႂ်လဵၵ်ႉယဵင်းဢမ်ႇၸိုၼ်ႈ

- မိူဝ်ႈႁၼ်ႁဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ ၼႅတ်ႈၸူမ်းမႂ်ႇၸႂ်သိူဝ်း

- မိူၼ်ႈႁၼ်ႁဝ်းလၢတ်ႈၽၢင်း၊ ဢမ်ႇပၼ်ၶႂၢင်းဢုပ်ႇထႅင်ႈ

- မိူဝ်ႈႁၼ်လၢတ်ႈမီးၵုင်ႇ၊ ၵႆႉဢၢမ်းပုင်ႇၸူမ်းယေႃး

- တႆးၵေႃႉလီသီႇၸႃႉ၊ ႁွင်ႉ ‘ဢၼုၵမ်ႇပၵ’ ယဝ်ႉႁေႃး။

ဝၢတ်ႈဢူၺ်းၵေႃႉ

ယိုၼ်ႈယေႃးပၼ်မႅင်ႇၶိုင်ႈ

ဝႆႉၼင်ႈယိုင်ႈတူဝ်ႁဝ်း

ၸွႆႈလွင်ႈမၢၵ်ႈမီးၵၢၼ်

လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝၢၼ်ၶေႃႈၸိုၼ်ႈ

တင်ႈၸႂ်ၸွမ်းသတ်ႉၸႃႇ

ဝၢတ်ႈတႃႇၵေႃႉလီႁူၺ်ႈ 5 ယိူင်ႈ။

ဝၢတ်ႈၵေႃႉသႄႈ

ပႂ်ႉလူမိူဝ်ႈလိုမ်းၵႂႃႇ

ပႂ်ႉတႃႇၶိူင်ႈၶူဝ်းလႅင်း

ႁႄႉၸွႆႈလွင်ႈတၢင်းၵူဝ်

ၽေးၺႃးတူဝ်ဢမ်ႇၽႃႈ

ယွင်ႈၶိူဝ်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၵႂႃႇ

ဝၢတ်ႈတႃႇၵေႃႉလီႁဵတ်း 5 ယိူင်ႈ။

(ထ) တေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ

ၼႃးၵၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တေပဵၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉ မီးတီႈႁဝ်းမေႃၸတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇမေႃၸတ်းၵၢၼ်၊ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼႆႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမီးသွင်ပိူင်၊ လွင်ႈၼိုင်ႈပဵၼ်လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ် ၼိူဝ်ၶူဝ်းၶွင်၊ ထႅင်ႈလွင်ႈ ၼိုင်ႈပဵၼ်လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ်ၵူၼ်း၊ ၵူၼ်းၼႆႉမၼ်းတူင်ႉၼိုင်လႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇတႃႇသေလႄႈ တႃႇတေ ၸတ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈၶဝ် ၸွႆးႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈထိုင်တီႈ ၸွမ်းၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈၵၢၼ်လူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်လူင်ၼႆႉ လွင်ႈသိူၵ်ႈသမ်ႇပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉလီၸိုင် ႁဝ်းတေမီးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈလီလႄႈ ၼမ်တွၼ်းမႃး ၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းယႂ်ႇမႃႈငၢႆႈမႃႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၸၢင်ႈမႆႉမီးၶိူင်ႈယိပ်းလီၵေႃႈ တၵ်းတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးလႆႈၶူဝ်းၶွင် ႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

(ၵ) လူဝ်ႇၵေႃႁၵ်ႉႁွမ်လႄႈ ဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇၼိူဝ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ - လူဝ်ႇမေႃၸၵ်ႉၸုင်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ

1. ပေႃးမီးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈမႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈမႃႈၸိုင် လူဝ်ႇႁႃယၢမ်းတၼ်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈပိုၼ်းပႃႈလင်မၼ်း၊ လွင်ႈၼႃးႁိူၼ်းမၼ်း လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်း၊ ၵူၺ်းႁႂ်ႈၽၢင်ႉသတိ ယႃႇႁႂ်ႈမၼ်းၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈႁဝ်းသေ လႄႈႁဝ်းၶႂ်ႈသွတ်ႇႁူႉသွတ်ႇႁၼ်ၸွမ်း၊ ႁဝ်းလူဝ်ႇၼပ်ႉထိုဝ်သုၼ်ႇလႆႈမၼ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉသေ ပေႃႈႁဝ်းႁူႉဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈလၢတ်ႈၶႂ်ႈတူၵ်ႇၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈထၢမ်၊ ၼင်ႇႁိုင်ဝတေၸမ်ၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈလီလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဢၼ် မၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁူႉႁၼ်ၸွမ်းၼၼ်ႉၽွင်ႈ၊ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း- လူဝ်ႇမေႃသပ်းလႅင်းၼႄပိုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်း၊ ၶေႃႈဢဵၼ်းဢၢၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၶွပ်ႇ ဝူင်းၵၢၼ်ငၢၼ်း မုၵ်ႉၸုမ်းႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးလူင်ႉလႅင်းၸႂ်။
   မၼ်းမႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းႁဝ်းလႄႈ တေပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃလၢတ်ႈမေႃႁဵတ်းၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးႁူႉႁၼ်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်းႁဝ်း ၼၼ်ႉႁဝ်းမီးလွင်ႈၸူမ်းသိူဝ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈမၼ်း။
   လူဝ်ႇမေႃၵပ်းသိုပ်ႇပၼ် ၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈႁဝ်း ဢၼ်မေႃလုမ်းလႃႈသိူၵ်ႈသမ်ႇၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈမၼ်းဢွၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢွၼ်ႁူႉၸၵ်း ၵူၼ်းႁူမ်ႈၵၢၼ်ၶဝ်လႄႈ ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၶွပ်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။
2. မိူဝ်ႈႁဝ်းတႄႇႁူပ်ႇထူပ်းၵၼ်ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ လီတူင်ႉတၵ်ႉၸၼ်ႉတၢၼ်ႈတႂ်ႈၶဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ႁႃလွင်ႈသေ ၵႂႃႇႁူပ်ႉၶဝ် ယုမ်ႉယၢႆႈၼႄၶဝ် ၼင်ႇၵႃႈပွင်ပဵၼ်လႆႈလႄႈ သၢင်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉ၊ ယႃႇပေမီးၸႂ်ဝႃႈ လူဝ်ႇႁႂ်ႈၶဝ်တူင်ႉတၵ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈမႃးႁႃႁဝ်းဢွၼ်တၢင်းသေႇသေႇ။
3. လူဝ်ႇၵႆႉၵႂႃႇလွမ်တူၺ်း ၵၢၼ်ဢၼ်ၸၼ်ႉတၢၼ်ႈတႂ်ႈၶဝ်ႈႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉသေ ထၢမ်ၶၢဝ်ႇလွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယႃႁႂ်ႈၶဝ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းၵႂႃႇႁႃတၢင်းၽိတ်းၶဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ႁဝ်းဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇၼိူဝ်ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။
4. မိူဝ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃဝႆႉၼႃႈတႃသဵင်လၢတ်ႈႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ႁႂ်ႈၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇလႆႈဢုပ်ႇ ပီႈယႂ်ႇၶဝ်၊ ၵူၼ်းသႅၼ်းၵွၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်းပီႈၶိူဝ်းၼွင်ႉၶဝ်၊ ႁႂ်ႈၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ ႁဝ်းမီးၸေႇတၼႃႇတေႃႇၶဝ်၊ မီးလွင်ႈဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇၼိူဝ်ၶဝ်တႃႇသေႇလႄႈ ပဵၼ်ၵေႃႉ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၼင်ႇႁိုဝ်ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ပေႃႈတေယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလႆႈလီလီ။
5. မိူဝ်ႈႁူႉႁၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၸႂ်ႈႁဵတ်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ပေႃႈပဵၼ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလူဝ်ႇလၢတ်ႈၵမ်းလဵဝ် ပေႃႈပဵၼ်လႆႈ လူဝ်ႇႁွင်ႉထူပ်းၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉယဝ်ႉ သင်ႇသွၼ်လၢတ်ႈၼႄ၊ ဢမ်ႇလီႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈတၢင်းဢၢႆ ပႃႈၼႃႈၵူၼ်းၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ႁူႉလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်လႆႈတၢင်းဢၢႆၽွင်ႈယူႇ၊ လူဝ်ႇမေႃတူၺ်းသၽႃႇဝၵူၼ်းသေႁဵတ်းၵႂႃႇ။ ဝၢႆးသင်ႇသွၼ်ယဝ်ႉ တူၺ်းယၢမ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ႁဝ်းႁၵ်ႉမၼ်းဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇမၼ်းယူႇ။ ဢၼ်သင်ႇသွၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တႃႇ ၼႃႈၵၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈလႄႈဝႃႈ ၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇ ႁႃတၢင်းၽိတ်းမၼ်း။
   တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းႁူႉပွင်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃတူၺ်းၵူၼ်းသေႁဵတ်း၊ လူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိ ယႃႇပေႁဵတ်းၼႄႁႂ်ႈမၼ်းတၢင်ႇဝႃႈႁဝ်းၵူဝ်မၼ်း၊ ဢမ်ႇမီးမၼ်းၼႃႈၵၢၼ်တေလူႉ၊ ပေႃႈမၼ်းၶဝ်ႈၸႂ်ၼင်ႇၼၼ်ၸိုင်၊ မၼ်းၵေႃႈတေလူႉ ၼႃႈၵၢၼ်ၵေႃႈတေလူႉယဝ်ႉ။
   မၢင်ၵေႃႉၼႆႉ ပေႃႈႁဵတ်းၽိတ်းယဝ်ႉ ၸၢင်ႈၸႂ်တူၵ်း၊ ပေႃႈပဵၼ်ၼၼ် ႁဝ်းလူဝ်ႇတူၺ်းဝႃႈမၼ်းၸႂ်တူၵ်း ယွၼ်ႉႁဵတ်းၽိတ်းၼႄႇ၊ မၢင်ပွၵ်ႈ ၵွပ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ဢမ်ႇဢွင်ႇလႄႈ ၸႂ်တူၵ်းၵေႃႈမီး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ မၼ်းႁူႉတၢင်းၽိတ်းမၼ်း၊ ပေႃးမၼ်းဢမ်ႇႁူႉတၢင်းၽိတ်းမၼ်းၸိုင် လူဝ်ႇမေႃၸိၸမ်ႈၼႄပၼ်မၼ်းသေ ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈမူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇ၊ ၸွႆႈၸုင်ၸၼ်ႁႂ်ႈမၼ်းမီးႁႅင်းၸႂ် တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇပႃႈၼႃႈ၊ လူဝ်ႇႁႂ်ႈမၼ်း ႁူႉဝႃႈလွင်ႈႁဵတ်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇဢၢႆ၊ ႁဵတ်းၽိတ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇမႄးၼၼ်ႉၵူၺ်း လူဝ်ႇဢၢႆတႄႉတႄႉ၊ ပေႃႈႁဝ်းဢမ်ႇမေႃဝႆႉၼႃႈတႃ သဵင်လၢတ်ႈဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉလူမဝ်ႁဝ်းသေ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း၊ လူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ႁဝ်းယူႇၾၢႆႇမၼ်း ဢမ်ပိုၼ်ႉပႅတ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
6. ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူဝ်မႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇလီႁူမဝ်ၸႂ်ဝႆး၊ ပေႃးပဵၼ်ၼၼ် တေၺႃးလုၵ်ႈၼွင်ႉၸႂ်ႉၵိၼ်ၵႂႃႇသေဢမ်ႇၵႃး ၼႃႈၵၢၼ်တေလူႉပႃး၊ တၢင်းၽိတ်းတၢင်းထုၵ်ႇဢၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၶဝ်တၢင်ႇမႃးလႄႈသင် ငိၼ်းတၢင်ႇတီႈလႄႈသင်၊ လူဝ်ႇမေႃၸၵ်းၽႄထတ်းသၢင်ႈၸွပ်ႇတူၺ်းသေ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဢဝ် လိူင်ႈၵႂႃႇ။
7. ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢွင်ႇမႃး လူဝ်ႇမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်သရေႇမၼ်း ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလီယွင်ႈလူၼ်ႉလိူဝ် သမ်ႉပေႃႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းလိုမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵျႃႉၼႃႇ လူဝ်ႇႁႂ်ႈမၼ်းႁူႉဝႃႈ ၵွပ်ႈသင် လႄႈဢွင်ႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢွင်ႇၵွပ်ႈၵၢမ်ႇလီလႄႈ မႃႈယုၵ်ႉယွင်ႈၵၼ်၊ ဢွင်ႈၵေႃႈမီးလွင်ႈမၼ်းယူႇ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် မၼ်းတေၵတ်ႉတွၼ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၸိၼႄလွၵ်းဢူၼ်ႈမၼ်း၊ ႁႂ်ႈမၼ်းမေႃဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၼိူဝ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်မၼ်း။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပၼ်ႁႅင်းမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ယႃႇပေယုၵ်ႉယွင်ႈတၢင်းလီ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ပႃႈၼႃႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉတိၵ်းတိၵ်း၊ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈတႅၵ်ႇၵၼ်ၶီႇၵေႉၵၼ်သေၸႂ်လဵၵ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၶဝ်ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ လူဝ်ႇၽၢင်ႉသတိထႅင်ႈ ယႃႇႁိမ်ဢဝ်သရေႇ ၼႃႈတႃၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈသေ ႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇၶဝ်။
8. ၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်၊ မၢင်ပွၵ်ႈႁဵတ်းထိူင်းလႄႈသင် ဢမ်ႇမိူၼ်ၸႂ်ႁဝ်းလႄႈသင်ၼၼ်ႉ- ပေႃးပဵၼ်လႆႈလီပႂ်ႉတူၺ်းထႅင်ႈ၊ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇႁိမ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းပႅတ်ႈ၊ လႃႇထိူတ်းထႃႉၼႄဢႃႇၼႃႇသႄႉသွမ်းပႃႈၼႃႈၵူၼ်းၼမ်၊ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ မွင်ၸႂ်ဝႆႉၸႂ်၊ ပေႃးၺႃးၸၼ်ႉတႂ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႁၢဝ်ႈသေတွပ်ႇထဵင်ၶိုၼ်း၊ ႁဝ်းတေသရေႇလူႉသေ လႃႈလီႈလၢတ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵႂႃႇ၊ ၵမ်းၼႆႉ ယေႈၶႅၼ်းၽိတ်းၸွမ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ၊ တၢင်းၽိတ်းဢွၼ်ႇၶွင်ၶဝ် ၸၢင်ႈယဵၼ်းပဵၼ်တၢင်းၽိတ်းလူင်ၶွင်ႁဝ်းလူးၵွၼ်ႇ။
   တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ၸၢင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇၵူၼ်းပႃးၵႂၢႆးၵႂႃႇထႆၼႃး ဢမ်ႇႁူႉတေယိပ်းၵႂၢႆးၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၵုမ်ႇထႃႉလႃႇ ၵႂၢႆး ပေႃႉၵႂၢႆးယူႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဢမ်ႇလီတူၺ်ႈသေဢိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
9. ယႃႇပေမီးတၢင်းယၢမ်ႈ လႃႇၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ မိူၵ်ႈမိူၵ်ႈလိူင်းလိူင်းလႄႈ ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇတႃႇၵၢၼ်သင်ႇသွၼ်ၵၼ်။ ၵွပ်ႈၵႂၢမ်းလႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉႁၼ်ဝႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇမီးၸၼ်ႉယဵၼ်ႇငႄႈ။
10. ယႃႇပေဢဝ်ၸွမ်းၸႂ်လီၸႂ်ၸႃႉႁဝ်း သိူၵ်ႈသမ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ၊ လူဝ်ႇမေႃတူၺ်းၵူၼ်း တူၺ်းငဝ်းလၢႆးသေသိူၵ်ႈသမ်ႇ၊ ပေႃးၶဝ်ဢမ်ႇႁူႉ လွင်ႈၸႂ်လီၸႂ်ၸႃႉႁဝ်းၸိုင် ၶႅၼ်းလီ၊ ပေႃးႁဝ်းထိင်းလႆႈၸႂ်ႁဝ်းသေ ဢမ်ႇၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈၸႂ်ႁဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် တေလႆႈတၢင်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈၼပ်ႉထိုဝ်ၼမ်မႃးထႅင်ႈ။
11. တင်းၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈၼႆႉ လီလႆႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်ၼႆသေတႃႉ ၵေႃႈလူဝ်ႇၾင်ႉသတိ ယႃႇႁႂ်ႈထိုင်ၸၼ်ႉလိုၼ်ႈတႃၵၼ်၊ ပေႃးထိုင်ၸၼ်ႉၼၼ်ႉမႃးၸိုင် တႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇမီးပျသၼႃႇၼမ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁဝ်းလုသရေႇၼႃႈတႃလႄႈ လူႉၵၢၼ်လူႉငၢၼ်းယဝ်ႉ။

(ၶ) မိူဝ်ႈၸိသင်ႇၼႃႈၵၢၼ်ပၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇႁႂ်ႈတႅၵ်ႇလႅင်းလႄႈ ႁႂ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈငၢႆႈ၊ လူဝ်ႇမေႃလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၶဝ်ပွင်ႇၸႂ်တႄႉဢမ်ႇပွင်ႇတႄႉ၊ ပေႃးၶဝ်မီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်ၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇလႅင်းၸႂ်ၸိုင် လူဝ်ႇဝႆႉၸႂ်ယၢဝ်းယၢဝ်းသေသပ်းလႅင်းပၼ်ၶဝ်၊ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢမ်ႇၼၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉလူဝ်ႇပၼ်ၶဝ်ႁူႉ။

(င) ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႂ်ႈမီၶေႃႈႁၼ်ထိုင်ပၼ်ဢၵျၢမ်ႇၺၢၼ်ႇၸိုင် လူဝ်ႇမေႃထွမ်ႇတူၺ်းသေထတ်းသၢင် လူဝ်ႇႁႃဢွင်ႈတီႈလႄႈ ၽွင်းယၢမ်းပၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ၶဝ်ပေႃးၸၢင်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်လႄႈ လၢတ်ႈလွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ၶဝ်၊ ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ လွင်ႈၼႂ်းၸႂ်၊ ယႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၶမ်ၸႂ်ဝႆႉ ပေႃးၶေႃႈႁၼ်ထိုင်ၶဝ် တေမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉလူဝ်ႇဢဝ်ၸႂ်ႉၸွမ်း၊ ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈလွၵ်းမႅၼ်ႈလၢႆးၸိုင် လူဝ်ႇၵမ်ဢဝ်ငဝ်းလၢႆးတိုဝ်ႉတၢင်းၼၼ်ႉသေ သင်ႇသွၼ်မူၼ်ႉမႄးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ၊ ၾၢင်ႁၢင်ႈတူဝ်လႄႈ သဵင် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လူဝ်ႇၼႄၸေႇတၼႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းလွၵ်းလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ။

(ၼ)ၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃးပေႃႈထဝ်ႈမႄႈၵႄႇလႄႈၽူႈယႂ်ႇ

ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႉ/ၸိူဝ်း ပဵၼ် လုၵ်ႈပဵၼ်လၢၼ်/လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ မီးတၢင်းၸေႇတၼႃႇသတ်ႉထႃႇၸႂ်ပွတ်ႇ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈၶႆႈၸႂ်ထိုင် မုၼ်ငဝ်း ………………… ႁဝ်းသေ၊ ၸင်ႇတၵ်းဢွၼ်ၵၼ်ႁွတ်ႈမႃးဝႆႈလူႇပူႇၸေႃႇၵၼ်ႇတေႃး ယေႃးယွင်ႈသွင်ပွင်ႈမိူဝ်းၽႃႇဝၼ်ႇတႃႇၵႃႇရဝ ယွၼ်းလွတ်ႈသေၵႃႇယၵမ်ႇ၊ ဝၸီႇၵမ်ႇ၊ မၼေႃးၵမ်ႇ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇႁၼ်ၼၼ်ႉ ယူဝ်လႆႈထုၵ်ႇၶွင်ႈၽိတ်ႈၵႂႃႇ၊ ၵူဝ်ပဵၼ်ဢၵုသလ တၢင်းဝၢပ်ႇႁၢပ်ႇဝႆႉသင်ႇၶႃႇရၵႂႃႇၼႃႈမိူဝ်းႁိုင်၊ ႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းၶႂၢင်းတၢင်းၽိတ်းၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်သေလႄႈ ယွၼ်းလႆႈၵူႉသူဝ်ႇတၢင်းလီ ႁၢၼ်ႉတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင်တီႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉသေၵမ်းလူၺ်ႈ တီႈၶႃႈဢေႃႈ။

ၵႂၢမ်းပၼ်ၽွၼ်း

မိူဝ်ႈၼႆႉသူလုၵ်ႈသူလၢၼ်/သူပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ လႆႈမႃးသၢႆႇသုၵ်ႈၸေႇတၼႃႇသတ်ႉထႃႇၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈ ပေႃးတၢၼ်ႇလိူၼ်ၶိုၼ်ႈမူၼ်းမႂ်ႇသႂ်ပွတ်ႇလွတ်ႈၽႃႈ၊ ၸင်ႇဝႃႈဢွၼ်ၵၼ်မႃးၵူမ်ႈဝႆႈၶုပ်ႉၵွမ်းၼွမ်းတမ်ႇ ၵႃႇရဝ ပူႇၸေႃႇၵၼ်ႇတေႃးႁဝ်းၵေႃႉပဵၼ် ………………………… ၼႆလႄႈ ႁဝ်းတေသူးတွင်းမုင်ႈမွင်းပတ်ႉထၼႃႇ ဢေႃးပႃႇ မင်ႇၵလႃႇလီပၼ်တီႈ ၸိူဝ်ႈသူ၊ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵႂႃႇဝၼ်းလိုၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၵႃႈဢၼ် ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၶႂ်ႈမီးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈပဵင်းၸႂ်၊ ဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇႁူႉယႃႇႁႂ်ႈလႆႈမီး၊ ဢၼ်လႂ် ဢမ်ႇမီးယႃႇႁႂ်ႈလႆႈဝႃႈ၊ ႁဵတ်းၵႃႉၵေႃႈႁႂ်ႈမၢၼ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႈႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈ၊ ႁႂ်ႈၸိုၼ်ႈၼင်ႇလိူၼ်၊ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇဝၼ်း ႁႂ်ႈတၼ်းၸဵမ်တီႈလေႃးၵီႇလေႃးၵုတ်ႉတြႃႇ၊ ပၼ်ႇၺႃႇတဵမ်လီ ႁႂ်ႈယၢၼ်တၢင်းၶီတၢင်းၽၢၼ် ၸဵဝ်းလႆႈႁွတ်ႈထိုင် တီႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆး ၵူႈၵေႃႉၵူႈၵူၼ်းတႃႉၼေႃး။

ၶေႃႈထၢမ်

1. ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ ဢၼ်ၼႄၼမ်းမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ-
   1. - လီ/ဢမ်ႇလီ လီႁဵတ်း/ဢမ်ႇလီႁဵတ်း
   2. - ႁဵတ်းလႆႈ/ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ
      ပဵၼ်ႁိုဝ်ၸင်ႇတေႁဵတ်းလႆႈထိုင်တီႈ ၼႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သပ်းလႅင်းၼႄတႃႉ။
2. ၵႂၢမ်ႈၵၼ်ႇတေႃးလႄႈၵႂၢမ်းပၼ်ၽွၼ်းၼၼ်ႉ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉဝႃႈဢူမ်သူပ်းလွတ်ႈၼႄတႃႉ။
3. လၢႆးဝႆႈၽြႃးလႄႈသင်ႇၶႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈပဵၼ်ႁိုဝ်?၊ ႁဵတ်းၼႄၾၢင်ႁၢင်းလီယိူင်ႈမၼ်းတႃႉ။